Мазмұны. Кіріспе icon

Мазмұны. Кіріспе



НазваниеМазмұны. Кіріспе
страница3/4
Дата05.05.2013
Размер0.74 Mb.
ТипДокументы
скачать >>>
1   2   3   4
Бастауыш сыныптарды оқытуда пәнаралық байланыстың әдістемелік негіздері.


2.1. Бастауыш сыныпта оқыту барысында пәнаралық байланысты қалыптастыру ерекшеліктері.


Қоғамда, айналамыздағы ортада болып жатқан қарқынды өзгерістер, шығармашылық қабілеті бар, қажетті жағдайда шешім қабылдай алатын жеке тұлғаның алдына үлкен талаптар қояды. Оқушылардың шығармашылық тұлғасын дамыту және оны тәрбиелеу – бүгінгі таңдағы көкейкесті мәселелерінің бірі. Шығармашылық тұлға – бұл қызығушылықты білдіріп, қабілетті, белсенділікті танытады. Шығармашылық дегеніміз – адамның өмір шындығында өзіңді тануға ұмтылуы, ізденуі. Өмірде дұрыс жол табу үшін, дұрыс ой түйіп, өздігінен саналы, дәлелді шешімдер қабылдай білуге үйренуі керек. Тұлға бойындағы қабілеттерін дамытып олардың өшуіне жол бермеу, оның рухани күш беру білімнің ең маңызды мақсаты болап табылады. Тұлға дарындылығының табиғаты, шығармашылық қабілеті, дамуының қайнар көзі, шығармашылық мүмкіншіліктерінің психологиялық құрылымы. Мұның барлығы арнайы ізденісті қажет етеді. қазіргі психология, педагогика ғылымдарында осы мәселеге қатысты зерттеу жұмыстары жүргізілуде. Мысалы: Я. А. Пономарев, Н. С. Лейтес, В. А. Крутецкий, Е. Е. Кравцова, В. Т. Кудрявцев сынды ғалымдардың зерттеулеріне сүйене отырып, қабілетті, дарынды шығармашылық тұлғаны дамыту жолдарын айқындауға болады. шығармашылық дарындылықтың өз табиғатына тән ерекшеліктері бар. Ғалымдар шығармашылық дарындылықтың туа біткен, сондай-ақ жүйе пайда болатын сипаты жөніндегі көзқарастарды қуаттайды. Қоршаған ортаның, тәрбиенің және дамудың әсерінің нәтижесінде оқушының шығармашылық тұлғасын қалыптастырудың сипаты айқын көрінеді. Тұлғаның рухани өсуі және дамуы бойынша жүргізілетін ғылыми зерттеулер мен бақылаулар іс-әрекетке деген қызығушылық пайда болып, ынтасы артады, қажетті дағдылар қалыптасып отырады деген тұжырымдар жасаған. Оқушының шығармашылық тұлғасын қалыптастыруда көптеген ғалымдар қиялдың дамуын жалпы психологиялық дамуымен байланыстырады. Оқушыларды шығармашылық жұмысқа баулып, олардың белсенділіктерін, қызығушылықтарын арттыра түсу үшін, қиялдың, қабілеттің сабақта және сабақтан тыс уақытта, пәнаралық байланыста дамытуда әр түрлі әдіс-тәсілдерді қолдануға болады.

Мысалы:

  1. Тақырыпты мазмұнына қарай жинақтау.

  2. Оқушының логикалық ойлауын дамытатын пікір талас тудыру.

  3. Ойлау, қиялдау арқылы суреттер салғызу.

  4. Тапсырманы түрлендіру арқылы жұмыс бағыттарын ұйымдастыру.

  5. Мәтін, әңгіме, ертегі шығармаларын пәнаралық байланыста қолдану.

  6. Әр түрлі тақырыптарда әңгіме өткізіп, мазмұндама, шығарма жазу.

Оқушылардың шығармашылық тұлғасын қалыптастыруда сабақтан тыс уақытта мынадай жұмыс түрлерін пайдалануға болады.

  1. Мұражайларға апару.

  2. Кездесулер өткізу.

  3. Балаларға арналған журналдарды оқытып, талдау.

Осындай жұмыстарды үнемі жүргізу арқылы да оқушының шығармашылық тұлғасын байытып, қиялын ұштауға, өз бетінше ізденуге әсер етуге мүмкіндіктер бар. Оқушының шығармашылық тұлғасын қалыптастыруда бастауыш сыныптың қай пәні болмасын сабаққа деген қызығушылығын оятып, оның, ынтасын дамыта түседі. Бастауыш сынып оқушыларының дүниетанымын қалыптастыруды, негізгі бір жолы - пәнаралық байланысты күшейту. Пәнаралық байланыстың міндетті түрде жүзеге асырылуы арқылы оқушыға берілетін білімнің тиянақтылығын қамтамасыз етуге болатындығын алғаш Я. А. Коменский айтқан. Одан кейінгі дәуірде осы пәнаралық байланыстың психологиялық негізін құрған орыс халқының ұлы педагогі К. Д. Ушинский болды. Кейінгі кезде совет педагогтері М. А. Данилов, В. В. Давыдов, Н. А. Лашкарева еңбектерінде де пәнаралық байланыс туралы тұжырымды пікірлер айтылды 1960 жылдардағы жалпыға бірдей орта білім беру мазмұнында біраз өзгеріс болып, оқушыларды тәрбиелеу, білім беру және дамыту міндетінде қойылды. Осы тұста да пәнаралық байланысқа үлкен мән берілді. Сондықтан да соңғы жылдары Қазақстан ғалымдары мен әдіскерлері оқушыларды дамыту жолдарының бірі ретінде пәнаралық байланысқа көңіл бөліп зерттеуге үлес қосқан Н. Орасқанова, С. Мұсабеков, С. В. Иллорионов, А. А. Бисенбаевалар болды. Пәнаралық байланыс кезінде педагогикалық ситуациялар жасалып оқушыларының ой желісінің жалғасуына, ұғымды тиянақты меңгеруге, ойды сақтау мүмкіндіктерін арттыруға жағдай жасалды.

М. Жұмабаев «...суреттеулерді жанның жоғалтпай сақтай білуі ес деп аталадың - деген анықтама береді де еске сақтаудың білім алудағы өте жоғары рөлін ашып көрсетеді. Ес болмаса, бүгін жаттағанын бүгін ұмытып тұрса, өмірінде адамның білімі артпас еді. ...Ес болғанда ғана адам білімді бола алады. Ес болса ғана тұлға дұрыс ойлай алады. Ес неғұрлым мол болса, ой да терең болады, - дейді.

Ал, Т. Тәжібаев есті ең күрделі психологиялық үрдіс ретінде қарап Ес бұрын тәжірибеде қабылданған нәрселерді мида қалдыратын, жаңғыртатын және оларды кейіннен танып, еске түсіретін психикалық функциялар екенін айтады. Бұл қағидаларды еске түсіргенміз - пәнаралық байланыстың қай түрі болса да, тұлға есінің тиянақтала түсуіне әсер ететіндігі.

Пәнаралық байланысты жақсы жолға қоюдың негізі – кешенді топсаяхаттар. Мұндай жағдайда ана тілі пәнінің, табиғаттану пәнінің де мүддесіне жарайтындай мазмұнда ұйымдастырылған топ саяхаттар өте тиімділік көрсетеді.

Жыл мезгілдеріне байланысты топ саяхатқа шыққанда оқушылардың табиғат туралы түсінігі кеңейіп, алған ұғымдары бекіп, нақтылы заттар мен құбылыстарды танып білсе, ана тілі сабақтарына байланысты табиғат тамашасын қызыға қарау, әдемілік пен сұлулықты сезіну арқылы эмоциялық әсерді де іске асыру жағы орындалады.

Ұлы педагог К. Д. Ушинский пәнаралық байланысты жете көрсетіп, оқушылардан үнемі оқыған заттары мен құбылыстарының ішкі және сыртқы байланыстарын ашуды талап етті.

Оқудың тартымдылығы, қызықтылығы мен қажеттілігі сонда ғана қамтамасыз етіледі деп ескертті. Білім беруге арналған кешенді топсаяхаттар тұлғаның әр түрлі затты, құбылысты, өсімдік пен жануарларды және адамдар арасындағы қатынасты нақты жағдайда жүзеге асырады. оқушының шығармашылық тұлғасын қалыптастыруда кешенді топсаяхаттың тиімділігін, әсіресе уақыт үнемдей отырып, пәнаралық байланысты күшейтуге көмектесетіндігін, Ю. К. Бабанский де өз еңбегінде атап көрсетті. Осы педагогтарды ескере отырып, бастауыш сыныптағы сауат ашу кезеңінің өзінде-ақ оқушылардың табиғатқа бақылау жүргізуін, байқағандарын әңгімелеп беруге бейімдей отырып, оның қорытындысын тек әліппені оқытуда ғана емес, айналамен таныстыру сабақтарында пайдалану жүзеге асырылады. Оқушының пәнге қызығушылығын арттыру мақсатныда сабаққа проблемалы жағдай туғызып отыру да маңызды. Мәселенің шешімін табу арқылы да оқушының ойлау қабілеті нығайып, кез келген проблеманы шешуге үйренеді. Бастауыш сыныпта табиғаттану мен еңбек пәнін байланыстыру арқылы да оқушының шығармашылық тұлғасын қалыптастырудың жолдары бар.

Еңбек түрлерін оқушылар күнделікті өмірден байқап қана қоймай, өздері де еңбектің жеңіл түрлерімен айналыса бастағанда табиғи құбылыстарды түсінуге мүмкіндік алады.

Мысалы: өсімдікке су құю, шаңын сүрту, қураған жапырақтарды жинау, құстарға жем шашуды айта келіп, оқушылардың өздерін де еңбекке баулуға болады. Осы пәнаралық байланыс барысында оқушыларды туған жерін сүюге тәрбиелеу, еңбек адамдарын қадірлеу, табиғатты қорғау дағдылары ғана қалыптасып қоймай, ой тұжырымдау, тіл байлықтарын дамыту, еңбек сүйгіштікке тәрбиелеу көзделеді. Айналадағы дүниемен таныстыру кезінде оқушылардың өздігінен атқаратын іс-әрекеттеріне баса көңіл бөлініп, дербестігін арттыруға мүмкіндік беріледі.

Мұғалімнің мақсаты – проблемалық жағдай туғызып, оны шешудің жолын оқушылардың өздеріне тапсыруға болады. Пәнаралық байланысты күшейтудің оқушылар дүниетанымын қалыптастыруға тигізетін әсерін олардың білімін тексерудің нәтижесі көрсетеді.

Оқушылардың тиянақты да ғылыми тұрғыда түсінік алуына дүниетану пәнінің басқа пәндерімен байланысы да әсер етеді. Мысалы: дүниетану сабағында оқушылар өсімдік пен жануар тіршілігімен танысса, бейнелеу өнері сабағында оның суретін еңбекее баулу пәнінде мүсінін жасайды. М.Жұмабаевтің айтқанындай табиғат туралы түсінік тек кітаптан алудың жеткіліксіз екенін байқаймыз. Дүниетану пәнін ана тілі, бейнелеу өнері, еңбекке баулу пәндерімен байланыстыра оқыту арқылы пәнаралық байланыс күшейеді. Берілген білімді тиянақты меңгеру оқушының тұлғасының таным әрекетіне тікелей байланысты. Ал, баланың танымын, қызығушылығын қалыптастыруда пәнаралық байланыстың мәні ерекше.

Қазіргі оқыту әдістері білім беру мазмұнын қамтып көрсеткенде толық сипатталады. Пәнаралық байланысты жан-жақты пайдалануға мүмкіндік туғызу керек. оқыту әдістерін ізденуде әр пән мұғалімдерінің бір-бірімен өзара бірлесіп әрекеттенуіне ықпал жасайды. Мұғалім оқытудың пәндік жүйесі жағдайыныда бір өзі жеке дараланбай, керісінше ұжымдағы әріптестерімен ынтымақтасып, пікірлесіп жұмыс істегені жөн.

Пән материалдарын оқып-үйрену, оның мазмұнын мағынасын толық түсіну – оқушылар үшін күрделі процесс.

Мазмұнды меңгеріп, ұғыну оңай жүзеге аспайды. Сондықтан да оқушы оқулықтағы материалдарды ұғынуға кедергілер мен ұиындықтарға кездеседі. Тәжірибеде байқалған мұндай қиындықтарды жеңуде пәнаралық байланыс – ерекше роль атқарады. Мысалы: бастауыш кластарда «ана тілің сабағындағы кіріспе әңгімелер, жұмбақ, жаңылтпаш, мақал-мәтел, поэзиялық минуттар, экскурсиялар осы пәнді байланысты жүзеге асыру кітаппен, оқулықпен тікелей сабақтас сондықтан оқулықпен, кітаппен жұмыс жүргізудің педагогикалық-әдістемелік жолдарын, мүмкіндіктерін айқындау дидактиканың көкейтесті мәселелерінің бірі. Бұл жерде дарынды педагог В. А. Сухомлинский «Кітап балалардың өмірінде бала жақсы оқи білуге, үйренуге үлкен роль атқарады. «Жақсы оқи білуң дегеннің мәні неде? Бұл алдымен кітап оқудың қарапайым әдісін білу, игеру болып табыладың - дегені бүгінгі күнде өте маңызды.

Бұл өз оқушысының кітаппен жұмыс істеуге тиісті іскерлігімен дағдылары болуы қажеттігін білдіреді. Ғалымдар ондаған жылдар ішінде мектеп тәжірибесінде байқау жүргізудің нәтижесінде оқушылар кітапты пайдаланудың мынадай дағдыларын меңгеру қажет екендігіне көзіміз жетті:

  • кітапты сауатты, мәнерлі, ойлана оқумен бірге, ондағы оқиғаларды салыстыра оқу, қарама-қарсы қою, түсініксіз нәрсеге жауап іздеу, таңырқау қызығуы шарт;

  • кітап материалдарын оқушы көргенімен, байқағанымен ойын байланыстырып тұжырымды айта білу, олардың өзара байланысын ажырата білу;

  • өзіне керек кітапты таба білу;

  • оқу үстінде текстке алғашқы логикалық талдау жасай білу;

  • мұғалімді тыңдай білу және оның әңгімесін қысқаша жазып алу;

  • тестті оқи отырып, мұғалімнің сол тектпен қалай жұмыс істеу туралы берген нұсқауларын ескере білу;

  • көрген білгендері туралы шығарма жаза білу.

Кітаппен тиімді жұмыс істеу үшін оқушының барлық пәндерге байланысты ортақ тәсілдері, дағдыларды меңгеруі тиіс. Бұлар әрине пәнге байланысты әр түрлі болады. Мысалы: оқушы физика және математика саласында жұмыс істегенде ол географиялық атластарды, түрлі анықтама құралдарын, шетел тілі бойынша сөздіктерді, сөйлесу үлгілерін, грамматикалық анықтамаларды пайдалана білуді үйренуі тиіс.

Оқу процесінде мектеп оқушысы ең алдымен оқулықтармен жұмыс істейді. Бірқатар пәндерге сай жаттығулар жинақтары да бар. Көптеген пәндер бойынша қосымша әдебиеттерді оқу көзделеді. Кейде үлкен кітаптардан алынған қажетті үзінділер, құжаттар жүйесін айқындайды. Оқу материалының мазмұнына сәйкес әр сабақтың өзіндік мақсатын, құрылымын, типін, оқыту әдістерін, тірек ұғымдарын, көрнекі құралдарын алдын-ала ойластырады. Себебі сабақ беру – «үйреншікті жай ғана шеберлік емес, ол үшін жаңадан жаңаны табатын өнерң - деп жазған Ш. Аймауытов. Қазіргі кезде ғылымдардың интеграциялану сипаты оқыту поцесін пәнаралық байланыс негізінде ұйымдастыруға ерекше назар аударылып отыр. Бұл мәселеге қазақтың ағартушы-педагогтері ертеден-ақ мән берген. Кезінде Ж. Аймауытовтың , мұғалімге сабаққа байланысты берген төменгі бағалы нұсқауларын еске сақтаған жөн.

Жаңа берілетін сабақты баланың білетін мағлұматтарымен ұштастыру: тиісті таныстыру арқылы сабақтың мазмұнына ынталандырып, ілтипат аудару; қажетсіз мағлұматтардын сақтанып, баланың ілтипатын қоздыратын қызықты мәселелерді ғана үйрету; лайықты салыстыру, таныстыру, ұқсастыру түрлі әдіс, оңтайымен жандандыруына тырысу қажеттігін көрсеткен.

Сабаққа берілген бұл ескертпелер оқыту процесінің пәнаралық байланыс негізінің жүйелік пәнішілік, әр пәннің оқушының білімге ынтасын арттыру, өзіндік іс-әрекет арқылы оқу материалының салыстыру, топтастыру, түрлі әдістерді пайдалану сияқты мүмкіндіктерін ашып түсіндірген.

Пәнаралық байланыс негізінде оқу-тәрбие процесінде кітаппен жұмыс жүргізудің педагогикалық әдістемелік мүмкіндіктері.

Кітап барлық пәндерін бір-бірімен байланыстыратын құрал. Бұл пәннің оқулығының ішінде ойлап қарасақ, бірнеше ғылыми тірек болатын заңдылықтарды, анықтамаларды, оқиғаларды, табиғат қоғам адам туралы ұғымдарын тұтастығын, бірлігін көруге болады.

Бүгінгі таңда ғылымдардың интеграциялануы оқыту процесін пәнаралық байланыс негізінде құруды күн тәртібіне қойып отыр. Бұл міндеттерді жүзеге асыруға мүмкіндік беретін құралдар, саяси-экономикалық, әлеуметтік құжаттар, көпке тараған әдебиеттер, энциклопедиялық анықтамалық кітаптар және әр ғылым саласына арналған сөздіктер т.б. Демек оқыту процесінде пәнаралық мақалалар оқулыққа хрестоматиялар ретінде шығарылады. Мұғалім өз пәнін білуге құштарлық білдіретін оқушыларға әдебиетті әсіресе көбіне ұсынады. Ол белгілі бір тақырып бойынша баяндама жасау үшін де қолданылады.

Оқу-әдістемелік жүйенің базисін түбегейлі жаңартудың бағыттарын, жаңа мазмұнының теориялық негіздерін анықтап тұжырымдаған құжаттар бар. Оған: Қ. Р. Білім Министерлері құптап бекіткен Қазақстан Республикасы мектептерінің және осы мектептердегі білім мазмұнының тұжырымдамалары.

Ұсынылып отырған «Жалпы білім беретін мектептің бастауыш сатыдағы білім мазмұнының тұжырымдамасынң үздіксіз білім беру жүйесіндегі бастауыш буында осы стратегияны нақтылы жүзеге асырудың тактикалық шешімдерінің бірі деп түсінген орынды.

Оқу пәнінің мазмұны оқушыларға адам, табиғат, қоғам құбылыстарының тығыз байланысын меңгертуде, олардың дүниеге біртұтас көзқарасын қалыптастыруда, жан-жақты дамыған жеке адам тәрбиелеуде барлық білім сапаларымен тығыз байланысады.

Бұл оқушылардың білімін білігін, танымдық қабілетін, эстетикалық талғамын дамытуға, адамгершілік қасиетін байытуға ықпал етеді.

Оқушылардың өзге пәндерден алған білімі оқу сабағында көркем шығармаларды оқыту арқылы дамытылады. Оқу пәні оқушыларды жан-жақты тәрбиелеудің басты құралы болғандықтан, тәрбиенің барлық түрлерімен (адамгершілік, эстетика т.б.) тығыз бірліктерді сақтайды.

Оқыту процесінде балардың білімі мен біліктерін, танымдық қабілттерін дамыту үшін пәнаралық байланысты жүзеге асыру қажет. Бұл ғылымның әртүрлі салаларының арасында айқын шекара жоқ екендігі және олардың бір-бірімен тығыз байланыста болатыны туралы түсініктерді, сондай-ақ дүниеге ғылыми көзқарасты қалыптастыруда табиғат құбылыстарының біртұтастығын, өзара байланысын көрсетуге мүмкіндік туғызады. Сонда баланың бір сабақта алған білімі, әсері, ойы, қиялы басқа пәнге келгенде тежеліп қалмай, ары қарай жалғасып дами түсуі, яғни бір пәннен басқа пәндерге көшудің үздіксіздігі қамтамасыз етіледі.

Бастауыш сынып мұғалімдерінің пәнаралық байланысты жүзеге асыру іс-әрекетін зерттеу барысында бұл байланыстың дүниетану сабақтарында тиімді пайдаланылуы – 32% болса, математика, еңбек, тіл, сурет сабақтарында бұл көрсеткіш сәйкесінше - 29%, 26%, 18%, 17% екендігі анықталды.

Мұғалімдердің пікірі бойынша пәнаралық байланысты жүзеге асырудың ең кең таралған жолдары мыналар: әңгімелесу, саяхат, тәжірибе жасау, техникалық құралдарын пайдалану, көрнекі құралдарын пайдалану, танымдық есептер құрастыру және шешу, практикалық жұмыстар жүргізу және т.б.

Жаңа оқу бағдарламаларына жасалынған талдау негізінде біз оқу үрдісінің нобайы болып табылатын тор график құрдық. Мұнда оқушылардың белгілі бір уақыт аралығындағы пәнаралық байланыс ескерілген оқу іс-әрекетінің мазмұны мен көлемі көрініс тапты. Сондан кейін І – ІІІ сынып оқушыларына арналған оқулықтар мен оқу құралдарына контекстілік талдау жасадық. Нәтижесінде біз бастауыш сынып мұғалімдерінің пәнаралық байланысты жүзеге асыратын мол мүмкіндіктерінің бар екендігін және олардың мынадай дидактикалық шарттар орындалғанада ғана елеулі нәтиже беретіндігін анықтадық (мұғалім жұмысында алатын орнының кему ретімен):

  • оқытуда проблемалық дәрежені күшейте отырып, пәнаралық байланыстың көлемі мен ауқымын біртіндеп арттыру;

  • мұғалімдердің жұмысында басқа пәндерге білімдерді және ебдейліктерді (іскерліктерді) тасымалдауда тұрақтылық пен жаттығуды қамтамасыз ететін пәнаралық байланысты жүйелі пайдалану;

  • пәнаралық байланысты жүзеге асыруда проблемалық әдісті пайдалану;

  • оқушылардың алдына ойының қажетті бағытын жіне басқа пәндердегі білімдерін белсенді пайдалануын қамтамасыз ететін пәнаралық сипатты нақты танымдық мәселе қою;

  • бастауыш сыныптардағы оқу үрдісін жүйелі болжау;

  • пәнаралық ұғымдарды, сондай-ақ, әрекеттің сәйкес тілдерін енгізгенде және пысықтағауға мүмкіндік туғызатын байланыстың екі жақты және көп жақты сипаты;

  • пәнаралық қорытындылаушы ұғымдар мен ебдейліктерді кеңінен тасымалдауға және пысықтауға мүмкіндік туғызатын байланыстың екң жақты және көп жақты сипаты;

  • кіші жастағы мектеп оқушысының мүмкіндігі мен өзіндік ерекшеліктерін есепке алу;

  • оқушының танымдық іс-әрекетіне жетекшілік жасау, деректердің, құбылыстардың, білімдердің, ебдейліктердің өзара байланысын анықтау ебдейлігін игеруге қатысты оқушы тұлғасының психологиялық бағдары;

  • пәнаралық байланысты жүзеге асыру кезінде пәнаралық сипатты жүйелі сұрақтар қою;

  • төменгі сынып оқушыларының өз бетімен ойлауын арттыру мақсатында эвристикалық есептер шығарту;

  • оқыту құралдарын (оның ішінде компьютерлік құралдарды) пайдалану;

  • пәнаралық байланысты ойын сабақтары;

  • оқу материалын кешендік қайталау;

  • сыныптан тыс шаралар өткізу.

Шендеу әдісі пайдаланылып статистикалық өңдеуден өткен, негіздеуші әдістеме көмегімен алынған бұл материалдар бастауыш сыныптың болашақ мұғалімдерінің пәнаралық байланысты пайдалану даярлығын жетілдіру бағдарламасын жасауға және жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Мұны, сондай-ақ, жұмыс істеп жүрген бастауыш сынып мұғалімдері өздерінің кәсіби біліктілігін арттыру саласында пайждалана алады.


2.2. 2 сыныпта пәнаралық байланыс негізінде жаңа технология элементтерін пайдалану түрлері.


Тәрбиенің басты мақсаты – оқушылардың тұлғалық қасиеттерін гуманистік бағытта даму. Ұрпақ тәрбиесіндегі негізгі мәселе – мектеп оқушыларын рухани дамыта отырып тәрбиелеу. Рухани дамыту дегеніміз - өзінің өмірдегі орнын, атқаратын міндетін, қазіргі және баланың ұрпақ алдындағы жауапкершілігін дүниенің күрделі құрылымын түсіну және өзін-өзі үздіксіз, бір қалыпты жетілдіру. Рухани даму тұрғаны қалыптастырудың өзегі болып табылады. Бастауыш сынып оқушыларының жан-жақты үйлесімді дамуының негізгі кездері оқу, қоғамдық пайдалы жұмыс арқылы шығармашылық тұлғасын қалыптастыру. Оқушының шығармашылық қабілеттерін дамытудың жолдарын, құралдарымен анықтау психология мен педагогика ғылымдарында өте ертеден зерттеліп келеді. Бұл ежелден-ақ ұлы ойшылдарымыз Ж. Баласағұни, Әл – Фараби, Абайды да ерекше толғандырған, сондықтан өз еңбектерінде адамның жеке басының қабілеттерін дамытуды, шығармашылығын қалыптастыруды үнемі көтеріп отырған. Пәнаралық байланыс кезінде ең басты нәрсе – оқушыларды шығармашылық әрекет жағдайына енгізу, дербес жұмыс істеуге алған білімді пайдалана білуге үйретеді. Б. Г. Ананьевтің пікірінше тұлға үш бағытта қарастырылады.

1 тұлға тарихи дамудың нәтижесі;

2 тұлға қоғамдық – экономикалық қатынастың нәтижесі;

3 тұлғаның даралық сипатының қалыптасуы.

Тұлға білім беру жүйесіндегі ең маңызды орында болуы тиіс. Бастауыш сынып оқушыларының жеке тұлғасын қалыптастыру мәселесі білім және тәрбие тұжырымдамасында: «Жеке тұлғаның қалыптасуы үздіксіз күрделі процессң делінген. Әрбір балаға жеке тұлға ретінде қарап, оның өзіне тән санасы, еркі, өзіндік әрекет жасай алатын қабілеті бар екенін ескере отырып балалар мен жастардың білімге, ғылымға ықыласын арттыру, олардың ақыл-ой қабілетін, жеке бас қасиеттерін дамытып, оны қоғам талабына сай іске асыруға көмектесу деп атап көрсетілген. Жалпыға бірдей білім беретін мектептердегі оқу-тәрбие жұмысының мазмұны мен санасын көтеру, жақсарту мәселесі оқыту процесінде өздігінен орындалатын жұмыстарға қызықтыратын, тартымды элементтерін енгізудің әр түрлі ойындарды пайдаланудың қаншалықты тиімді екенін білеміз. Адамның болашағы оның қазіргі алған білімнің сапасына, көлеміне, ойлау деңгейіне байланысты. Бүгінгі күн талабы тұрғысынан қарасақ, оқыту ісі тек сабақ беру ғана емес, оқытудың басты міндеті – мұғалімнің білім беруі және оқушының білім алу қызметкерінің біріккен түрі екендігін көреміз. Өскелең заман әрбір оқушының жеке тұлға ретінде тәрбиеленуін қажет етуде. Сондықтан оқушы қызметін үйренуші тұлға екенін ескеріп, білім беру ісін ұйымдастыруды дамыту – қазақ мектебінің бүгінгі басты нысанасы болуда. Бүгінгі мектеп оқушысы – ертеңгі маман, қоғамның тірегі, тұлғасы. Жеке тұлғаның өмірге деген көзқарасуының қалыптасуы, адами қасиеттерді бойына жинақтауы, жақсы мен жаманды айыру кезеңі мектеп қабырғасында қалыптасады. Мұғалім – қоғамымыздағы басты тұлға. Қазақ мектебінің болашағы білікті маманның қолында. Бүгінгі мектеп оқушысы ертеңгі ел азаматтары. Мектеп алдындағы басты міндетіміз – жеке тұлғаның дамуына жағдай туғызу, мектеп бітірген оқушыны өмірге жан-жақты даярланған азамат етіп шығару. Әлеуметтік жағдайларды ескере отырып оқушы тұлғасын қалыптастыруда білім мен тәрбие ұштасқан тұста ғана оқу үрдісі нәтижелі болады. Жас ұрпақты ұлтжандылыққа тәрбиелеуді тілін дамытып және білім берудің тиімді әдістемесімен жандандыра түсіп, пәнаралық байланысты жүзеге асыру қолға алынуда. Оқушылардың шығармашылық тұлғасын пәнаралық байланыс негізінде қалыптастыруда мұғалімнің шеберлігі мен тәжірибесі шығармашылығы, ізденуі оқу-тәрбие ісіндегі басты мәселе. Оқушылардың шығармашылық тұлғасын қалыптастыруда тек ана тілі, қазақ тілі пәндері бойынша жұмыстар жүргізіліп қоймай, басқа пәндер арқылы да пәнаралық байланыс бойынша жан-жақты оқушының тілін дамыту, ой-өрісін, дүниетанымын қалыптастыру, пәнге қызығушылығын ояту, т.б. шығармашылық жұмыстар нәтижесінде тұлғаның сана-сезімі, қиялы, ойлауы дамып кеңейеді. Пәнаралық байланыстың мақсаты оқушылардың ой-өрісін жан-жақты дамытады, білім сапасын арттырады, оқу іс-әрекетінде белсенділік танытады, ойын, ес пен ойлауын, қиялын, тапқырлығын дамытады, алған білімін өмірде қолдануға зейінін, шығармашылығын шыңдай түседі. Пәнаралық байланысты жүзеге асыруда кең тараған жолдары мыналар:

  1. әңгімелесу.

  2. саяхат.

  3. тәжірибе жасау.

  4. техникалық құралдарды пайдалану.

  5. танымдық есептер құрастыру, оны шешу.

  6. сөзжұмбақтар, ребустар, метограммаларды құрастыру, шешу.

  7. практикалық жұмыстар жүргізу.

Пәнаралық байланыс үрдісінде оқушының шығармашылық белсенділігін арттыру керек. Оқушының ойын жүйелі айта білуге, бір-бірімен тікелей қарым-қатынас жасауға дағдыландыруда ана тілі, қазақ тілі, дүниетану, математика пәндерінің ролі ерекше. Оқушының ауызша көбірек сөйлейтін сабақтары да осы аталған пәндер. Бастауыш сынып оқушыларының сөйлеген сөздері, берген жауаптары осы пәндерде анық байқалып отырады. Бала тілін дамытып, шығармашылығын тереңдетуде халқымыздың ертегі, аңыз әңгімелері, жұмбақ жаңылтпаштарының маңызы зор. Халық шығармаларының сан алуан түрлерін бастауыш сынып оқушыларының жас ерекшелігіне қарай пайдалану, мән-мазмұнын терең түсіндіру, оқушы тұлғасының шығармашылығын қалыптастыруға әсерін тигізеді. Сондықтан оқушыларға жас кезінен бастап халқымыздың ертегілерін, өлең жырларын оқып, өздеріне мазсұнын айтқызуда, баланың тілі де, ойы дадамиды. Балаға жаңылтпаш үйретіп, оны айтқызу сөзді дұрыс сөйлеуге үйретеді, ал жұмбақ айтқызу тапқырлыққа үйретіп, ойлау қабілетін, тілін, шығармашылығын шыңдайды. Оқушы шығармашылығының тиімді құралдарының бірі жаңылтпаштар айтқызу мен мақал-мәтелдерді, фразеологиялық сөз тіркестерін пайдаланып сөйлем құрату, шешендік өнерді оқыту. Шешендік өнер - өткен өмірден сыр шертіп, тарих тынысын, сөз зергерлерінің өрнекті де өткір тілін үйретеді. Мақал-мәтелді бала шығармашылығын дамытатындай етіп пайдаланудың мәні зор. Себебі, әрбір сабақта мақал-мәтелді қолдану бала тәрбиесінде алар орны ерекше. Сонымен қатар оқушының білім деңгейін оның сапасын арттыруда бірден-бір тамаша құрал. Мақал-мәтелді оқушы шығармашылығын дамытатындай етіп пайдаланудың төмендегідей жолдары бар:

  1. тақырып мазмұнына сай мақал-мәтел айтқызу.

  2. оны өз сөзімен, ойымен дәлелдету.

  3. көрініске қарап мақал-мәтел айту.

  4. табиғатқа сай мақал-мәтел құрастыру.

  5. суреттерге қарап мақал-мәтел айту.

Осының нәтижесінде оқушының сөз саралауы, ізденімпаздығы, тапқырлығы, нақты ой болжауы артады. Сонымен білім беру барысында халықтық тәлім-тәрбие түрлерін көбірек жүйелі түрде сабақта, пәнаралық байланыс кезінде қолдансақ, ұрпақ бойында ізгілік, адамгершілік қасиеттерді, шығармашылық деңгейін дамытып бойына сіңіре аламыз. Қоршаған орта қоғамдағы құбылыс және өмірдегі заттарды танып білуде пәнаралық байланыс арқылы өтілген сабақтардың тиімділігі ерекше. Бастауыш сынптардағы пәнаралық байланыс арқылы өтілген жарыс, саяхат, сайыс, ойын, аралас сабақтар оқушының есінде ұзақ сақталады. Ой-өрісі кеңейеді, көптеген мазмұнды мәліметтер алады, ойлау қабілеті, шығармашылық деңгейі қалыптасады. Сабаққа белсенділігі, пәнге қызығушылығы артады.

Оқу – бұл танымдық іс-әрекет, ақыл-ой немесе ой жұмысы. Ол ақпаратты алуды, оны есте сақтауды, жазуды (тіркеуді) және игеруді қамтиды. Ойланудың нәтижесінде ұғымдар қалыптасады, талдап қорытулар жасалады. Бұлардың барлығы да оқушылардың оқу іскерлігіне байланысты. Оқу іскерлітері деп білімді және практикалық әрекетті игеру бойынша іс-әрекет тәсілдері (есептеу, өлшеу, графикалық, т.б.) түсіндіріледі. Ал, білу – бұл алдыға қойылған мақтсаттың шешімі үшін белгілі әрекеттерді орындау жағдайы.

Оқу-интелектуалдық іскерлік – ұғымдарды, заңдылықтарды, қорытындыларды, талдап қорытуларды қалыптастыру үшін логикалық ойлау тәсілдерін игеру бойынша әрекеттер жүйесі. Оқу-комуникативтік іскерліктер – білімдерді беру, жеткізу тәсілдерінің жүйесі (1).

Барлық іскерліктің негізін әрекеттер құрайды. Е. А. Климов еңбектің құраушысы ретінде жалпы әрекеттерді төмендегідей етіп жіктейді:

  1. Қозғалыс әрекеттері (алу, құю, сығымдау, орын ауыстыру, күшті азайту немесе көбейту және т.б.).

  2. Танымдық (гностикалық) әрекеттер:

а) қабылдау әрекеттері (байқау, ажырату, тану, есту, сипап сезу, көру,

есту, дәм сезу, иіс сезу бойынша белгілер көрінісінің дәрежесін анықтау

және т.б.);

б) елестету әрекеттері (объектіні ойша түзу, осының негізінде болашақ өнертапқыштар, тиімді ұсыныс жасаушылар дүниеге келеді);

в) логикалық әрекеттер (талқылау, қорытынды шығару).

  1. Жеке тұлғалық қарым-қатынас әрекеттері:

а) болжаушылық;

б) әрекет-талап ету (ым-ишарат, өтініш, мақұлдау, кеңес, бұйыру, қысым жасау);

в) жолдасыңның ақпараттық басқаруы бойынша әрекеттер;

г) келісім-кесімді үйлестіру (мақұлдау, терістеу, келіспеу, т.б.) бойынша әрекеттер.

Оқушылар үшін өзбетінше жұмысты ұйымдастырудағы қажетті іскерлік оқу-іскерлігі. Оқу-іскерлігіне,, өзінің уақытын ұйымдастыру, өзіндік бақылау және жұмыстың жүрісі мен оның яқталуы бойынша тәсілдерді жүзеге асыру жатады.

Оқу іскерліктерінің қалыптасуы процестің мәнін ашуды, ойлау операцияларының құрамы мен реттілігін орнатуды қамтиды. Іскерліктердің кезең бойынша қалыптасатынын психологтар ғылыми дәлелдеген. Оның негізгі кезеңдері:

  1. Міндеттердің қойылуы, алдағы жұмыста нені білу керек, не туралы қорытынды шығару қажет.

  2. Берілген тәсілдің мәні (мәселен, салыстыру, классификациялау) мұғалім тарапынан түсіндіріледі немесе әңгіме барысында ашылады.

  3. Операцияның құрамы және реттілігін анықтау, әрекет жоспарын құру.

  4. Жұмыстың жабдықталуы қалай болуы қажет.

  5. Іскерлікті, тәсілді игеруді тексеру.

Қазіргі уақытта оқытудың сапасын арттыру мақсатында жаңа педагогикалық технологиялар ғылымда теориялық тұрғыдан негізделіп, практикада жүзеге асырылуда. Оқытудың әдіс-тәсілдері жетілдірілуде.

Жаңа тәсілдермен оқытуда оқушы белсенді рөл атқарушы ғана емес, жетекші бағытты ұстанады. Қоршаған ортаны тануға, белгісізді анықтауға өзі жауап іздейді. Оқушылар білімді әр түрлі әдебиеттерден табуы мүмкін, сондықтан ой қорытуы да әр түрлі болады.

Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық тұлғасын пәнаралық байланыстар негізінде қалыптастыру үшін оқу пәндері және сыныптары бойынша пәнаралық байланыс материалдары негізінде айқындалатын білімдер мен іскерліктерді білуді қажеттілік саналады.

Жалпы пәндер ұғымдары мен ережелері – бұл әрбір пәнде пайдаланатын білімдер мен іскерліктер. Олар міндетті түрде мұғалімнің зейінінде болуы шарт. Базалық білім деңгейі – бұл оқушылардың жалпы пәндер ұғымдарын және ережелерін меңгеру.

Пәнаралық іскерліктер – бұл кез келген пәнді оқуы үшін қажетті іскерліктер. Мәселен, белгілі жылдамдықпен оқи алу мен жазу, мәтіндегі бастыны таңдау және конспекті жазу, шығармашылық операцияларды орындау: сәйкес қою, талдау, классификациялау, жүйелеу және т.б.(3).

Ғалымдар пәнаралық байланыс оқу материалдары негізінде түзілетін (немесе түзетін) білімдер мен іскерліктерді В. А. Бухваловтың еңбегі және басқа да педагогикалық-ғылыми зерттеу материалдары, оқу бағдарламаары негізінде айқындадық.

1-сыныпта оқушылардың меңгеру тиіс пәнаралық оқу іскерліктері:

  • сабақ тақырыбын және кітаптағы тапсырма нөмірін таңдау;

  • минутына 40 сөз жылдамдықпен оқу және оқығанды түсіну;

  • минутына 4 – 5 сөзді дәптерге сауатты көшіріп жазу;

  • ережелер көмегімен терминді есте сақтау;

  • мәтіндегі сұрақтарға жауап табу;

  • ауызша және жазбаша мәтінді біргелікте өзгерту және толықтыру;

  • дене, зат және моделді салыстыру және классификациялау;

  • табиғи денені және құбылысты бақылау;

  • шығармашылық тапсырмаларды орындау кезінде ойлауды белсендіру және алгоритмдеу әдістерін біргелікте қолдану;

  • сабақтың жоспары бойынша өзінің іс-әрекеті нәтижесін талдау.

2-сыныпта оқушылардың меңгеруі тиіс пәнаралық оқу іскерліктері:

  • минутына 60 – 70 сөз жылдамдықпен оқу және оқығанды түсіну;

  • минутына 6 – 8 сөзді дәптерге сауатты көшіріп жазу;

  • терминдер мен мәтіндерді ережелер көмегімен есте сақтау;

  • мәтіндегі бастыны бөліп алу;

  • ауызша және жазбаша мәтінді біргелікте өзгерту және толықтыру, құрастыру;

  • дене, зат және моделді салыстыру және классификациялау;

  • табиғи денені және құбылысты бақылау;

  • тапсырманы орындау үшін ережені таңдау;

  • шығармашылық тапсырмаларды орындау кезінде ойлауды белсендіру және алгоритмдеу әдістерін біргелікте қолдану;

  • денелер, материалдар мен суреттердің компазициясын құрастыру;

  • критерилер бойынша өзінің іс-әрекеті нәтижесін бағалау.

3-сыныпта оқушылардың меңгеруі тиіс пәнаралық оқу іскерліктері:

  • минутына 70 – 80 сөз жылдамдықпен оқу және оқығанды түсіну;

  • минутына 10 – 12 сөзді дәптерге сауатты көшіріп жазу;

  • терминдер мен мәтіндерді ережелер көмегімен есте сақтау;

  • мәтіндегі бастыны өзбетінше бөліп көрсету және оны схема, кесте, конспекті түрінде әзірлеу;

  • ауызша және жазбаша мәтіндерді өзбетінше өзгерту, толықтыру және құрастыру;

  • құбылыстар мен оқиғалар үшін себеп-салдарлық байланыстарды анықтау;

  • тапсырманы орындау үшін ережені біргелікте әрекет ету;

  • шығармашылық тапсырмаларды орындау кезінде ойлауды белсендіру және алгоритмдеу әдістерін өзбетінше қолдану;

  • зерделеуі қажет сабақ тақырыптары сұрақтарын құрастыру;

4- сыныпта оқушылардың меңгеруі тиіс пәнаралық оқу іскерліктері:

  • минутына 90 – 100 сөз жылдамдықпен оқу және оқығанды түсіну;

  • минутына 13 – 15 сөзді дәптерге сауатты көшіріп жазу;

  • ережелер көмегімен терминді және мәтінді есте сақтау;

  • мәтіндегі бастыны өзбетінше бөліп көрсету және оны схема, кесте, конспекті түрінде әзірлеу;

  • ауызша және жазбаша мәтіндерді өзбетінше өзгерту, толықтыру және құрастыру;

  • заңдылықтарды, дәлелдемелерді, жалғанға шығаруларды анықтау;

  • тапсырманы орындау үшін ереже алгоритмін біргелікте құрастыру;

  • шығармашылық тапсырмаларды орындау кезінде ойлауды белсендіру және алгоритмдеу әдістерін өзбетінше қолдану;

  • өзбетінше жұмысты орындау, олардың нәтижелерін талдау және бағалау.

Жоғарыда берілген пәнаралық оқу іскерліктері қазіргі уақытта жас мұғалімдер үшін оқу-тәрбие процесінің нәтижесінде ескеретін іс-әрекеттер.

Оқу іскерліктері, біріншіден, оқыту мазмұнын қараушы элементтің бірі болып табылады; екіншіден, оқушының шығармашылық іс-әрекетінің негізі ретінде қарастырылады.

Сондықтан да оқыту процесін ұйымдастыруда басшылыққа алатын құжаттардағы, бағдарламалық материалдардағы қарастырылған іскерліктерді талап етілген деңгейде меңгермеу кейінгі оқу жылында оқушылардың үлгермеушілігіне негіз болады, ал, пәнаралық байланыс тұрғысынан оқу іскерліктерін меңгермеу оқушылардың шығармашыл тұлға болып қалыптасуына кері әсер тигізеді деп білеміз.

Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық тұлғасын қалыптастыру үшін оқу материалдарының дамытушы құрылымы айқындалуы тиіс. Оқу материалдарының дамытушы құрылымы – бұл ұғымдар арасындағы өзара байланысты міндетті бөлумен қарапайымнан күрделіліге ретті мазмұндалу. Сабақта жаңа оқу материалдарын оқып-үйренуде оқушылар ғылыми немесе мәдени зерттеу үрдісінде ертеректе зерделген ұғымдар қалай жаңа білімдер мен таным әдістері шығарылғанын көретіндей етіп тұрғызу қажет. Кез келген жүйенің даму үрдісі – бұл оның пайдалы функциясының артуы. Ғылыми білімдердің дамуы – бұл теория мен әдістердің функциональдық тиімділігінің жоғарылау үрдісі, ол диалектика заңдылықтары негізінде жүзеге асырылады:

  • жаңа пайдалы функцияны алу үшін жүйе элементтерінен қайта амал жасау;

  • бір немесе бірнеше элементтерді өзгерту;

  • пайдалы функцияны алу үшін жаңа элементті ендіру;

  • жүйе элементтерінің бірінен жаңа пайдалы функциясы бар өзінше жеке жүйе бөлу;

  • жаңа пайдалы функция алу үшін екі немесе бірнеше жүйені біріктіру (3).

Жүйені дамытудағы аталған тәсілдеріді оқушыларды жаңа оқу материалымен таныстыру кезінде пайдалану қажет.

Жалпы бастауыш сынып мұғалімдерін оқушылардың сыныптар бойынша пәнаралық оқу іскерліктерін:

  • меңгерілуі тиіс бағдарламалық материалдың құраушысы ретінде;

  • шығармашылық бастаманың негізі ретінде қарастыру тиіс.

Сондай-ақ мұғалім оқушылардың пәнаралық байланыс оқу іскерліктерінің даму деңгейін анықтаумен, оқушыларды қажетті дамымаған пәнаралық іскерліктерді дамыту үшін сабақ конспектілерінде педагогикалық тапсырмала көлемін реттеуі тиіс.


2.3. Сабақ жоспарларының үлгілері.


Қазіргі таңда білімді интеграциялау, оның ғылыми деңгейін көтеру, оқушының танымдық қабілетіне орай дағдыларын да жан-жақты қалыптастыру өзекті мәселеге айналып отыр. Сондықтан бастауыш сыныпта-ақ пәндерді интеграциялап оқыту шәкірттердің ой-өрісін байытумен қатар олардың адамзат құндылықтарымен де молырақ сусындауларын қамтамасыз етеді. Өркениетті шетел мектептерінің көпшілігінде бастауыш мектеп бағдарламасы, міне, осыған негізделген. Мұнда оқу, ойлау, жазу, сөйлеу бір кеңістікте бір-бірімен үйлестіріле дамытылады.

Қазіргі педагогикалық әдебиеттерде білімді кіріктіріп оқыту айтарлықтай анықтамаға ие бола қойған жоқ. Бұл мәселемен 80-жылдардың басында белгілі ұстаз-ғалым В. Н. Максимова айналысқан болатын. Ол пәнаралық байланысты дамытуды тереңдетудің тиімді жолы ретінде «кіріктіріпң оқыту әдісін ұсынған еді. Бір пәнге біріктірілген бірнеше пәндердің құрылымын мазмұнды хабарлама байланысы деп атаймыз. Бізді ішінара ана тілі – сурет, ана тілі - әуез, ана – тілі дүниетану сабақтарында қолданылып жүр.

Жалпы дидактикалық сабақтар шарттары:

  • пәнаралық сабақтың ең алдымен анық қалыптасқан оқу-танымдық мақсаты және оқушылардың жоғары білімділігі болуы шарт;

  • пәнаралық сабақ сондай-ақ, шәкірттердің дүниетанымдық көкжиегін кеңейтіп, ой қорытындысын қамтуы және алған білімдерінің ара қатынасын тануға қызығушылығын да оятуы қажет;

  • интеграцияланған сабақ оқушылар мен мұғалімнің берік ынтымақтастығының негізінде құрылуы қажет.

Енді өзімнің «Ана тілің сабағында пәнаралық байланыс арқылы жүзеге асып жатқан интегративтік сабақ жоспарымен таныстырып өтейін.

Сабақ жоспары.

Сабақтың тақырыбы: Абай «Желсіз түнде жарық айң.

Сабақтың мақсаты: 1. Абай туралы білгендерін жинақтау. өлеңді мәнерлеп оқуға және әнімен айтып үйренуіне төселдіру. өлеңге сүйене отырып табиғат құбылысын суреттеу.

2.Оқушылардың сөздік қорын молайту. Ой өрісін, қиялын дамыту.

3. Табиғат сұлулығын, өнерді түсіне білуге үйрету. Эстетикалық қызығушылығын ояту.

^ Сабақтың түрі: интегративтік сабақ.

Пәнаралық байланыс: ана тілі, ән-әуез, дүниетану, сурет.

Сабақтың әдісі: түсіндіру, әңгімілеу, сұрақ-жауап.

^ Сабақтың көрнекілік құралдары: өлең желісі бойынша салынған пейзаж; Абайдың суреті; бейнетаспаға түсірілген өзен бейнесі; күй табаққа жазылған «Желсіз түнде жарық айң әні.

^ Сабақтың барысы:

1. Оқушылардың Абай туралы, оның еңбектерін бұрыннан білетіндерін сұраумен сабақты бастаймын. Жаттаған 2 – 3 өлеңдерін оқытып, қандай тақырыпқа жазылғанына талдау жасаймын.

ІІ. Өлеңді мәнерлеп оқыту.

ІІІ. Сөздіктермен жұмыс жүргізу. Таныс емес сөздердің қандай мағына білдіретінін сұрап, оқушыларға ой тастау. Сол сөздерге байланыстырып сөйлем құрастыру.

ІҮ. Өлеңді қара сөзбен әңгімелеп (суретке қарап).

Ү. Күйтабақтан өлеңді әнімен орындата отырып, бейнефильм арқылы болып жатқан табиғат құрылысын көрсету. Табиғат сұлулығын әуенімен қоса тыңдата отырып көрсету, сүйсіндіру.

ҮІ. Әнді әуенімен қосып айтқызып үйрету.

ҮІІ. Сабақты қорыту.

ҮІІІ. Үйге тапсырма: өлеңді әнімен жаттап келу, әңгімелеп айту.

Міне, мұндай интегративтік оқуды ұйымдастыру білім мазмұнының біртұтастығын қамтамасыз етіп қана қоймай, оқушы зердесіне қоршаған дүние оны танып – білудің әдіс-тәсілдерінен де қалыптастырады. Оқушының жалпы дамуына жағдай жасайды. Бастауыш сынып оқушыларының білімдерін интеграциялау білім жүйесін қалыптастыруға, балалардың дамуына тиімді әсер ете алады. Сонымен бірге бұл әдістің сапалы үйлесімділігі орташа және төменгі қабілетті оқушыларға оқу материалдарының мазмұнын түсінуге қолайлы жағдай жасайды.

Сабақ жоспары.

Сабақтың тақырыбы: Баяндауыш.

Сабақтың білімділік мақсаты: Баяндауыш және оның бастауышпен байланысы. Сөз таптарымен байланыстыру. Сөз таптарына талдау жасауға , мәтін құрай білуге, мәтінді ажыратуға және сөйлемдегі сөздердің байланысын анықтауға үйрету. Сабақты халықтық педагогокаға негіздей отырып, ойын арқылы оқушылардың қабілетін дамыту, білімін тексеру. Сурет бойынша сөйлем құрауға дағдыландыру.

Дамытушылық мақсаты: Ауызша және жазбаша тілдерін дамыту, сөздік қорын, байланыстырып сөйлеуін, шығармашылық қабілеттерін арттыру. Топпен шығармашылық жұмыс істеуге, ізденуге үйрету. Сауатты сөйлеп, әдемі жаза білуге үйрету.

Тәрбиелік мақсаты: Халқымыздың салт-дәстүрілерін жалғастырып, үйреніп, құрметтеуге тәрбиелеу. Оқушыларды ұқыптылыққа, тиянақтылыққа тәрбиелеу.

^ Сабақтың көрнекілігі: «Қазақтың ұлттық ат спортың ойыны, сюжетті суреттер, карточкалар, сөзжұмбақ.

Сабақтың түрі: Ойын, жарыс сабақ.

Сабақтың әдісі: Сұрақ-жауап, әңгімелесу, түсіндіру, деңгейлік тапсырмалар беру.

^ Пәнаралық байланыс: Ана тілі, денешынықтыру пәнімен байланыстыра өткізу.

Сабақтың жүру барысы:

1. Ұйымдастыру бөлімі.

Балалар, сендер қазақтың ұлттық ойындарын білесіңдер ме? Денешынықтыру сабағында ойнадыңдар.

  1. «Бәйгең жарысы.

  2. «Теңге ілуң ойыны.

  3. «Аударыспақң ойыны.

  4. «Көкпарң ойыны.

  5. «Жорғаң жарысы.

  6. «Қыз қууң ойыны.

Ана тілі сабағында «Өткен өмірң тарауынан көптеген батырлар туралы оқыдық. Олардың аттары болған. Сол аттар біздің сабағымызға жарысуға келіп отыр. Сабағымыздың мақсаты – халқымыздың салт-дәстүрлерін құрметтеу. Сабақты ойын, жарыс түрінде өткіземіз. Үш топқа бөлінеміз.

1-топ. «Боз атң.

Топтың аты «Боз атң бұл,

Келдік біздер жарысқа.

Сөз табының сырларын,

Баяндаймыз сайыста.

^ 2-топ. «Шұбар атң.

«Шұбарң атты тобымыз,

Көп нәрседен хабармыз.

Боз, Құлагер тобымен,

Сайысуға даярмыз.

3-топ. «Құлагер атң.

Топтың аты «Құлагерң,

Қазақ тілін мақтаймыз.

Ереженің барлығын,

Есімізге сақтаймыз.

(Топ жетекшілері өздерімен таныстырады).

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау.

1. Бәйге жарысы (ұпай). Жеке жұмыс. 158-жаттығу. Сюжетті сурет салынған. Сурет бойынша, құрап жазған сөйлемдерін үш топқа оқыту. Бастауышты жазған сөйлемдерінен табу.

^ Айгүл әжесіне көмектесті, жіп иірді. Алаша әдемі болды.

2. «Теңге ілуң ойыны. Парақшамен жұмыс (ұпай).

1-парақша. Сөйлемнің қандай түрлерін білесің?

2-парақша. Сөйлем мүшесі дегеніміз не?

3-парақша. Бастауыш туралы айт, мысал келтір.

4-парақша. Сөз таптары туралы айт.

Парақша артында «Қош келдіңіздерң.

ІІІ. Жаңа сабақты хабарлау.

3. Аударыспақ ойыны (ұпай). Аударыспақ ойынында сөзжұмбақ арқылы жаңа тақырыпты шешу.
1   2   3   4



Похожие:

Мазмұны. Кіріспе iconМазмұны Кіріспе І тарау. Каржылық есеп берудің тұжырымдамалық негізі
...
Мазмұны. Кіріспе iconМазмұны Кіріспе 5 1 тарау. Қоғамдық қауіпсіздікке қарсы қылмыстардың жалпы сипаттамасы
Кіріспе 5
Мазмұны. Кіріспе iconМазмұны кіріспе 3 i-тарау
Кіріспе 3
Мазмұны. Кіріспе iconМазмұны. Кіріспе

Мазмұны. Кіріспе iconМазмұНЫ
Кіріспе б
Мазмұны. Кіріспе iconМазмұны кіріспе

Мазмұны. Кіріспе iconМазмұны кіріспе

Мазмұны. Кіріспе iconМазмұны. Кіріспе i-тарау. Бастауыш сыныпта оқытудың мәні мен мазмұны
Бастауыш сыныпта оқытудың психологиялық-педагогикалық негіздері
Мазмұны. Кіріспе iconМазмұны. Кіріспе i-тарау. Бастауыш сыныпта оқытудың мәні мен мазмұны
Бастауыш сыныпта оқытудың психологиялық-педагогикалық негіздері
Мазмұны. Кіріспе iconМазмұны Жоспар бет
Кіріспе
Мазмұны. Кіріспе iconМазмұны Кіріспе І тарау. Аминдер

Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzbydocs.com 2000-2015
При копировании материала укажите ссылку.
обратиться к администрации
Документы

Разработка сайта — Веб студия Адаманов