Л. Н. Гумилев атындағы еуразия ұлттық университеті заң институты. Қорғауға жіберілді «Халықаралық және конституциялық құқық» кафедрасының меңгерушісі Ф. А. Кожумратова 2005жыл. Диплом icon

Л. Н. Гумилев атындағы еуразия ұлттық университеті заң институты. Қорғауға жіберілді «Халықаралық және конституциялық құқық» кафедрасының меңгерушісі Ф. А. Кожумратова 2005жыл. Диплом



НазваниеЛ. Н. Гумилев атындағы еуразия ұлттық университеті заң институты. Қорғауға жіберілді «Халықаралық және конституциялық құқық» кафедрасының меңгерушісі Ф. А. Кожумратова 2005жыл. Диплом
страница3/4
Л.Н.ГУМИЛЕВ атындағы ЕУРАЗИЯ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ ЗАҢ ИНСТИТУТЫ.
Дата06.05.2013
Размер0.98 Mb.
ТипДиплом
скачать >>>
1   2   3   4
а) салықты жоспарлау тәсілдері мен кезеңдері.

Халықаралық салық салу жағынан алып қарағанда, салықтардан бас тарту мәселесі үлкен маңызға ие. Олай болудың себебі, мысалға, екі салық жүйесінің бөлек кемшіліктері мен ақауларын пайдалану арқылы, және де әртүрлі елдердің салық органдарының арасында жүйеленген ақпарат алмасудың болмауына орай, заңсыз әрекеттер арқылы салықтардан бас тарту біршама жеңілдеді, ал жазаға тартылу мүмкіндігі болса кемуде. Ең қарапайым мысал: екі мемлекеттің территориясында (араларында қос салық салуды болдырмау туралы келісім – шарт жасасқан елдер) қызмет жасап жатқан салық төлеуші, өзінің мемлекетінде салық міндеттемесін орындағаны туралы айтып, жалған құжаттарды екінші мемлекетте салық салынудан босатылу үшін ұсынады; кейін ол дәл осындай әрекетті өзінің елінде де іске асырып, осылайша ол үшін екі елде де салық міндеттемесі туындамайды. Осының нәтижесінде, әртүрлі мемлекеттермен өзара қос салық салуды болдырмау турады келісім – шарттар, табыс пен капиталға салынатын салықтардан бас тартуды болдырмау шараларын көздеп отырады.

Салықтарды азайтудың негізінде, бәрінен де бұрын, салықтық заңдаманың кемшіліктері мен ақауларын пайдалану орын алып отыр. Ол заңды техниканың мүлтіксіз болмауынан туындайды және заңның мәтініне қажетті түзетулерді енгізу, немесе нақты емес, екімәнді тұжырымдарға ресми талқылау беру арқылы жойылады.

Заңдама ақауларын пайдалану арқылы салықтық жоспарлауды жүргізу, ұзақ мерзімді болуы мүмкін емес. Бұл салықтарды азайтудың, яғни салық міндеттемесінің көлемін кемітудің ең квалификацияланған әдісі. Халықаралық масштабтарда ұзақ мерзімді салықтық жоспарлау, басқа тәсілдерді қолдану арқылы іске асырылады. Олар:

  1. салық салу объектісінің ерекшелігі. Мысалы, көптеген елдердің заңдамалары, мемлекеттік құнды қағаздарға салынған табыстарға салық жүктемейді, бұл болса салықтарды төлеуде үнемдеу жасауға мүмкіндік береді;

  2. салық субъектісінің ерекшелігі. Оған көптеген елдерде бар болып отырған отбасылық салық салу қағидасы, мысал бола алады. Оның негізінде, салық салынуға тиісті табыстарды жұбайлар арасында тең бөліктерге бөлу жатыр. Басқа мысал ретінде, Германия Федеративті Республикасында коммандитті серіктестікке тиісті қолданылатын ерекше реттеуді келтіруге болады. Осындай серіктестік заңды тұлға болып танылғанымен, ол кәсіпорындар табыстарына салықтың төлеушісі болып табылмайды (Германияда салықтың осы түрі, корпорациялар табыстарына салық деп аталады);36

  3. .салық салу әдісінің өзі салықты азайту үшін белгілі- бір мүмкіндіктер ұсынады. Прогрессивті салық салу – салық төлеушіге пропорционалды салық салумен салыстырғанда кейде бірқатар артықшылықтар беріп отырады, ал инфляцияның жоғары деңгейінде кадастрлік салық салу аса тиімді.

Әртүрлі қайнар көздерден алынатын табыстар, көп жағдайда әртүрлі ставкалар бойынша салықпен салынады. Мысалы, банктік депозиттер салығы және облигациялар бойынша табыстар өте жоғары, дивиденттер төменірек ставкалармен салынады, ал акциялардың нарықтық бағасынан алынатын өсімінен табыстар одан да төмен ставкалар бойынша салынады. Қаражаттарды тиімді орналастыру мен табыс формасын дұрыс таңдау арқылы салықтарды заңды негізде біршама азайтуға болады. Сонымен бірге, салық міндеттемесін заңды түрде азайтудың кең мүмкіндіктері салықтық баспаналар арқасында бар болып отыр. Қызметтің әр түрлері әр мемлекетте салықтармен бірдей салынбайды, өте үлкен айырмашылықтар болуы мүмкін. Қызметтің жеке түрлері үшін жеңілдетілген салық режимі орнатылған ел, осындай салықтық баспана болып табылады. Осы арада айтып кететін жәйт, әрбір мемлекет үшін – ол салықтық баспана бола алатын қызмет түрін атауға болады.

Сонымен қатар, шетелдік заңды тұлғаларға салықтық жеңілдіктерді ұсынуда «маманданатын» бірқатар елдер бар. Төмен салықтарды алып, немесе олардан мүлде бас тартып, олар шетелдік капиталдардың ағылуынан өздеріне пайда алады. Осындай жеңілдетілген салықтық режимдер еркін экономикалық және саудалық аймақтарда көзделу мүмкін. Салықтық баспана – елдердің өздерінде де бөлек шектеулер болатындығын ескеру керек. Осындай елдерде тіркелген компанияларға , салықтық баспана болып табылатын елдерде қандай да бір коммерциялық қызметті іске асыруға болмайды.

Салықтық баспана елдері бірқатар критерийлерге сәйкес болып келеді. Бірінші кезекте, бұл банктік және коммерциялық құпиялардың қатал әрі айнымас түрде сақталуы, бұл осындай елдерде, жеңілтілген режиммен қатар, капиталдардың орналасуының ең басты шарттарының бірі болып табылады. Және де, салықтық баспананың ең маңызды деген сипаттамаларына: тұрақты саяси режимнің, ел ішінде жоғары банктік және қаржылық белсенділіктің, коммуникацияның дамыған жүйесінің болуы, капиталдар қозғалысы бойынша қатал валюталық бақылаудың болмауы жатады.

Әртүрлі елдердің салықтық режимдеріндегі айырмашылықтар шектелмеген салық міндеттемсі (резиденттік) негізіндегі салық салудан кетуге де мүмкіндікті жасай алуы мүмкін. Мысалы , егер Ұлыбритания заңдары бойынша компания ашып, олардың заңдамасы негізінде осы елде факті жүзіндегі басқару орталығына ие компаниялар резидент болып табылады, және де осы компанияға АҚШ-нан басқару жасаса, ал АҚШ заңдары бойынша резиденттік критерий болып пайда болатын орны (компанияның инкорпорациясы) саналады, онда мұндай компания АҚШ-та да Ұлыбританияда да резидент болып саналмайды. Сәйкесінше осы екі елдің әрқайсысында шектелмеген салық міндеттемесі режимі астына түспейді. Әр елдің ішінде резидент емес статусына ие болып, ол компания тек қана осы елдердегі қайнар көздердің табыстары бойынша салыққа салынады. Егер де осы компания, салықтары жоғары емес елдердің бірінде өздерінің кәсіпкерлік қызметін іске асырса десек, және де бұл елдерден қаражаттарды аудару – табысты репатриациялау Салықсыз түрде болса, онда осы арада халықаралық масштабтардағы салықтық жоспарлау мысалы пайда болады, бұл ірі фирмалар үшін өте пайдалы.

Одан тыс, өзінің территориясында алынған табыстармен ғана өзінің салықтық юрисдикциясын шектейтін елдер де бар, және де олар өздерінің резиденттерімен шетелде алынған табыстарына салық салудан бас тартады. Мысал ретінде Франция, Швейцария және Латын америкасының кейбір елдерін айтуға болады.37

Қосарланған салық салуды болдырмау мақсатында жасалған халықаралық келісім–шарттар да салықтық жоспарлау үшін үлкен мүмкіндіктер береді, соның ішінде жеке сұрақтар бойынша (яғни, жеке қызмет түрлерінен алынатын табыстардың салық салыну ерекшеліктері, мысалы, әуе тасымалдары), және де салықтармен тікелей байланысты емес, бірақ та, оған қарамастан өте маңызды,мысалы, инвестицияларды өзара қорғау мен қолдау, еркін сауда, кедендік одақты құру туралы келісімдер және т.б..

Мысал ретінде, Нидерланды мен Антиль аралдары арасында жасалған «голландық сандвич» деп аталатын келісім –шартты келтіруге болады. «Голландық сандвич» термині халықаралық салықтық жоспарлауда ұйымдастырушылық құрылымдарды белгілеу үшін қолданылады. Голландық сандвичтің қолданылуының екі мысалын қарастырайық:

  1. Антиль аралдарында (салықтық баспанада) шетелдік инвестор болып тіркелген компания Нидерландыда холдингтік дочернийлік компанияны ұйымдастырады, және де оны кез –келген елдерде құрылып жатқан, сонымен бірге факт жүзінде сол Антиль аралдарында орналасқан компанияның иелігінде болатын компанияларды басқару үшін пайдаланады. Нидерланды мен Антиль аралдары арасындағы салықтық келісім –шартты және осы елдердің заңдамасын қолдану, шетелдік инвесторға басқа елдерге минималды салықтық салдармен инвестиция жасауға мүмкіндік береді, осындай тәсілді қолдану арқылы құрылған дочернийлік компания үлестірілетін дивиденттерден алынатын салықтардың көлемі біршама азаяды.

  2. Екінші мысал ретінде, Нидерландыда құрылатын (және де Антиль аралдарында олардың филиалдары бар) компанияларды пайдалану арқылы американдық патент иелері, патенттерін лицензиондық келісімдер негізінде сол американдық корпорацияларға жөнелтуінің схемасын келтіруге болады. Осындай жағдайларда, алынған табыстарды салықсыз түрде АҚШ –на аудару мүмкіндігінің болуы салдарынан, үнемдеу пайда болады.

Халықаралық салықтық жоспарлау үрдісін бірнеше тығыз байланысты кезеңдерге бөліп қарастыруға болады, бірақ оларды төлеушінің салық міндеттемелерін азайтуға мүмкіндік беретін нақты әрі тұрақты әрекеттердің кезектестігі деп қарастыру жөн емес.

Бірінші кезеңде әдеттегідей, салықтық тұрғыдан алып қарағанда кәсіпорынның өзінің және және де оның басқарушы органдарының, филиалдарының немесе дочернийлік компанияларының, ең тиімді деген, орналасу жерін таңдау туралы шешім қабылданады. Осы арада, жергілікті заңдамамен ұсынылатын тек қана салықтық режим ғана ескеріліп қоймайды, салық құқығының басқа да ережелері ескеріледі. Мысалы, бір елден екінші бір елге салықсыз аударудың болуының мүмкіндігі (голландық сандвичті пайдаланудағыдай), салықтық несиелер мен басқа да арнайы ерекшеліктерді ұсыну мүмкіндігі мен оның талаптары, салықтық келісім –шарттар талаптары және т.б..

Салықтық жоспарлаудың екінші кезеңінің негізгі мәселесі: заңды тұлғаның ұйымдастырушылық –құқықтық нысанының нақты мақсаттары үшін оптималды қызметті таңдауда жатыр. Әрине, кәсіпорынның салық міндеттемелері оның қандай салық салықтық юрисдикцияда орналасқанымен немесе қандай кәсіпкерлік қызмет түрімен айналысатынымен ғана емес, сонымен бірге, онымен алынатын табыстың үлестірілуінің салықтық режимімен анықталатындығы түсінікті.

Осындай уақытта, бір ортақ тенденцияны бөліп көрсетуге болады: өзінің несие берушісі алдындағы міндеттемелері бойынша шектелмеген мүліктік жауапкершілікке ие кәсіпорын, әдетте болар –болмас салық міндеттемелеріне ие болады. Мысал ретінде, қатысушылары серіктестіктің міндеттемелері бойынша өзіне тиесілі барлық мүлкімен ортақ жауапкершілікте болатын, толық серіктестікті38 келтіруге болады. Қолданыстағы Қазақстандық заңдама бойынша, толық серіктестік кәсіпорын табыстарына салықты төлеуші болып табылады, бұл оған алынатын табысы бойынша қосарланған салық салынуына ұшырамауына мүмкіндік береді, ол жағдай көбінесе дивиденттерді үлестіру кезінде орын алуы мүмкін. Сонымен бірге, жеке тұлғалармен ұйымдастырылған толық серіктестік жергілікті салықтар және мүлікке салық салу бойынша бірқатар жеңілдіктерге құқылы.

Керісінше, жауапкершілігі шектеулі серіктестік пен акционерлік қоғам түрінде ұйымдастырылған кәсіпорын, несие беруші алдындағы міндеттемесі бойынша шектеулі жауапкершілікке ие, осының өзін, қатысу жүйесін қолдана отырып минимумға дейін жеткізуге болады. Кәсіпорын табыстарына салық салу бойынша қолданыстағы ұлттық заңдамамыз негізінде, осындай заңды тұлғалар жоғары салық салуға ұшырайды. Және де дивиденттерді үлестіру кезінде онымен алынатын табысқа қосарланған салық салынуы мүмкін. Жеке тұлғалардан алынатын дивиденттерді үлестіру кезінде төлем қайнар көзінен салық, жеке тұлға табыстарына салық салумен анықталған ставкалар бойынша өндіріледі; заңды тұлғалармен дивиденттер алыну кезінде (немесе басқа кәсіпорындарда үлестік қатысудан пайда болатын табыстар), олардан заңмен орнатылған ставка бойынша салық өндіріледі. Тиісінше, акционерлермен дивиденттерді үлестіру кезінде үш еселенген салық салу туындайды. Егер де кәсіпкерлік қызметті күрделі ұйымдасқан бірлік жүргізсе (өзара байланысты заңды тұлғалар тобы) қосарланған салық салу дивиденттерді үлестірудің әрбір кезеңінде орын алып отырады.

Көптеген елдерде қосарланған салық салу мәселесін шешудің арнайы әдістері бар екендігін атап өту қажет. Оларға кәсіпорын жүйесі, дивиденттерді есепке жатқызу, есептен шығару, импутациондық жүйелер, ставкаларды бөлшектеу жүйесі, дивиденттердің өздігінен салық салыну жүйесі және көптеген басқа әдістер.39 Салықты жоспарлаудың үшінші кезеңінің негізгі, ағымдағы кәсіпкерлік қызмет кезінде салықтық артықшылықтар мен жеңілдіктерді максималды түрде толық әрі дұрыс пайдалануда жатыр.

Осы кезең аралығында шешілетін ең маңызды мәселелер қатарына мыналарды жатқызу керек: мәмілелерді жоспарлау, кәсіпорынның еңбекті төлеу нысаны мен әлеуметтік саясатын іске асыру; салықтың негізгі түрлері бойынша жеңілдіктерді дұрыс пайдалану; салық заңдамасының өзгерістеріне жылдам назар аудару және т.б..

Салықтық жоспарлаудың төртінші кезеңінің алға қойған мәселесі – кәсіпорын активтері мен табыстарын ең рационалды әдістермен орналастыру. Көп жағдайда, кәсіпорын пайдасы мен капиталдарын дұрыс орналастыру мен инвестициялық саясатты таңдау, қосымша салықтық жеңілдіктерді, тіпті, төленіп қойылған салықтың бір бөлігін қайтарылуын қамтамасыз ете алады.

Салықтық жоспарлаудың әртүрлі кезеңдерінде шешілетін жеке мәселелер салық төлеушінің барлық қызметі үшін үлкен ұйымдастырушылық маңызға ие, бұл оларды стратегиялық салықтық жоспарлауға жатқызуға мүмкіндік береді. Олардың қатарына, бәрінен бұрын, заңды тұлғаның нысанын таңдау мен оның орналасуы, заңды тұлғаның қайта құрылуы, соның ішінде кәсіпорындар тобын құру, кәсіпорынды ұлғайту, инвестициялық саясатты таңдау сұрақтары жатады.

Күнделікті кәсіпкерлік қызметті «ағымды салықтық жоспарлау» да маңызды, себебі оның эффективтілігінен салықтық жоспарлаудың ақырғы нәтижесі болып табылатын – кәсіпорынның салық міндеттемелерін тұрақты кезеңге азайтуға жеткізуге тікелей тәуелді. Ағымдағы салықтық жоспарлауға – мәмілелерді жоспарлау, салықтық жаңашылдықтарға тез арада назар аудару және тағы басқа жатады. Халықаралық салықтық жоспарлау – бұл шығармашылық үрдіс. Ол ел ішіндегі салықтық заңдаманың жағдайына, салықтық климатқа (мемлекеттің бюджеттік, инвестициялық, салық саясаты мен құқықтық тәртіп жағдайы) салықтық органдардың құзырындағы және салықтан жалтаруды болдырмауға бағытталған заңшығарушылық, әкімшілік және сот шараларының жиынтығынан, салық төлеушінің құқықтық мәдениеттілігіне, оған қоса салық консультацияларының мамандандырылу дәрежесіне байланысты.


ә)салықтық жоспарлау шектері.

Салық төлеушінің барлық құқықтары кепілдендірілу қажет, ал салық міндеттемелерінің орындалуы – заңға қайшы әрекеттерді болдырмаумен қамтамасыз етілуі керек.40 Салық бұзушылықтарды болдырмауға бағытталған шараларды қолдану, салықтық жоспарлау шектерін анықтауға мүмкіндік береді, яғни салық төлеушінің өзінің халықаралық салық міндеттемелерін азайтуға арналған қызметі қандай шектерден асқанда заңсыз болатындығын көрсетеді.

Көптеген мемлекеттердің құқық қолдану тәжірибесінде салықты төлеуден жалтаруды болдырмауға, және де халықаралық салықтық жоспарлау ауқымын біршама шектеуге мүмкіндік беретін арнайы әдістер қалыптасты. Әдеттегідей, бұл әдістерді төлеушімен салықтық заңдаманы бұзу кезінде қолданылатын шаралар деп, төмендегідей классификациялауға болады: заңдамалық шектеулер, әкімшілік әсер ету әдістері, және де арнайы сот доктринасы.

Заңдамалық шектеулерге, біріншіден, салық төлеуден жалтаруды болдырмауға бағытталған шараларды, сонымен бірге, субъектінің салықтық органда салық төлеуші ретінде тіркелуі бойынша, міндеттерді орнату, салықты есептеу мен төлеу үшін қажетті құжаттар мен ақпараттарды ұсыну, және де салықтық заңдаманы бұзғаны үшін жауапкершілік орнату шараларын жатқызуға болады. Мұндай шектеулер салық туралы заңдарда орын алады, және негіздері бойынша салық төлеуші міндеттемесінің жиынтығын құрайды.

Сонымен бірге, көптеген елдерде арнайы «айыптық» салық (penalty taxes) бар, олар салық төлеушіге арнайы белгіленген жағдайларда қолданылады, осындай салықтардың бірі – корпорациямен табысты ақыл–ойға салмай, аккумуляциялау үшін төленетін салық (the penalty tax on improrer accumulationes of earnings). Бұл салық түрі АҚШ –да , корпорациялар ақыл–ойға қонбайтын (unreasonable needs) деп танылған мақсаттарға табысты аккумуляциялап, соның нәтижесінде дивиденттерді үлестіруден бас тартқанда қолданылады. Мысалы, корпорация акционерлеріне заемды кейінгі ұсыну үшін немесе акционерлерге өз пайдасы үшін корпорация қаражаттарын қолдануға мүмкіндік беру; корпорациямен байланысты деп танылған тұлғаларға (капиталға қатысу қатынастарымен және т.б.) заемды ұсыну; бағалы қағаздарға инвестициялар (егер де бұл әрекет корпорация қызметі үшін күнделікті жағдай болмаса ғана) және т.б..

Осындай салықтардың тағы бір түрі – жеке холдингтік компанияларға салық (the personal holding company penalty tax). Ол корпорацияларды «чек кітапшасы» (pay pocket corporations, яғни өзінің құрушылары үшін, құнды қағаздармен әрекеттерді іске асыру мақсатымен ұйымдастырылатын корпорациялар) немесе «инкорпорацияланған таланттар» (спортшы, актер, музыкант және т.б. болып табылатын, иесінің қабілеттерін пайдалану мақсатымен ұйымдастырылған корпорациялар) ретінде пайдалануды шектеу мақсатымен қолданылады. Осындай мақсаттармен корпорацияларды пайдаланудың кең тарағандығының себебі сол, жеке тұлғалардың табыстарына салық салу ставкасының корпорацияларын салыстырғанда біршама жоғары деңгейде болуына байланысты.

Салықтық органдармен қолданылатын әкімшілік ықпал ету шаралары, салық төлеуден жалтаруға бағытталған салық төлеушінің қызметіне салық органдарының жедел араласуына мүмкіндік беретін құралдар сияқты саналады.

Салық органдары салық төлеушілерден салық заңдамасының сақталуын талап етуге құқылы, нақтылай түссек: салықты дұрыс әрі мерзімінде төлеу, жеңілдіктерді алу құқығын дәлелдейтін құжаттарды ұсыну және де тағы басқа. Олар салық заңдамасының сақталуы турасындағы тексерулерді өткізуді, салық заңдамасының бұзылуы үшін санкцияларды қолдана алады, салық заңдамасының бұзушыларының қылмыстық қудалануын талап ете алады. Сонымен бірге, салықтық құқық–бұзушылықты болдырмауға бағытталған салық инспекцияларының бірқатар өкілеттіктері бар. Мысал ретінде, салық органдарының салық төлеушілердің есеп шоттары арқылы іске асырылатын операцияларды тоқтата тұру және де сот органдарына түрліше талап арыздарын ұсыну құқығы.

Салық органдары – сот механизмін салықтан жалтарумен күресу үшін қолданылу мүмкіндігіне ие. Мәмілелердің жасалу мақсаттары салық міндеттемелерін орындамау немесе салықты заңсыз жолдармен айналып өту болып табылатын болса, оларды заңдама талаптарына сай емес мәмілелер деп тану үшін, соттармен халықаралық тәжірибемен негізделген арнайы сот доктриналары пайдаланылады. Осындай доктриналар тек қана АҚШ –мен ғана емес, сонымен бірге көптеген дамыған елдерде, және де Еуропалық Одақта да қолданылады.

«Нысан үсті негіз» (equity above the form) доктринасы жалған мәмілелердің салықтық нәтижелерін анықтауға бағытталған. Осы айтылған доктринаның негізінде жатқан концепцияның мазмұны бойынша, мәміледен шығатын заңды салдар, көбінесе, олардың нысаны емес негізімен анықталады. Басқаша айтқанда, егер де мәміле нысаны – мәміле бойынша тараптармен іс жүзінде іске асырылатын қатынастарға сәйкес келмесе, онда мәміле негізіне және пайда болған қатынастарға сай болатын салықтық салдар пайда болады (тіпті, тараптар олардың пайда болуын күтпеуі де мүмкін).

Мысалы, дочернийлік компаниямен үлестірілетін дивиденттерге қосарланған салық салуды айналып өту мақсатымен дочернийлік және холдингтік компаниялармен жасалатын «мүлікті жалға беру шартын» келтіруге болады. Осындайда дивиденттерді жалға берудің төлемі түрінде төлеу кезінде «фактілік дивиденттер» (constructive dividents немесе hidden profit distributions) қағидасы қолданылуы мүмкін, ол бойынша компаниямен өз акционерлеріне жасалатын әртүрлі сипаттағы төлемдер дивиденттер нысанында болмаса да, дивиденттерді үлестіру деп танылуы мүмкін. Факт жүзінде дивиденттерді арендалық төлем түрінде үлестіруші компанияға, салық міндеттемелерінен жалтару үшін санкциялар қолданылуы мүмкін.

Берілген доктрина теріс әсерге алып келе алатындығын айтып өту керек. Осылайша, мүдделі тұлға оны «мәмілені жасасу кезінде, әрекеттердің түп негізі мәміле нысанындағы азғантай жіберіп алушылықтардан басым болу керек», -деп дәлелдеу үшін пайдалануға құқылы.41 «Іскерлік мақсат» (business purpose) доктринасының негізі: егер де қатысушыларына белгілі–бір салықтық артықшылықтар беретін мәміле іскерлік мақсатына жетпесе, онда ол заңсыз деп танылуы мүмкін. Сонымен бірге, салық төлеуден жалтарудың алдын алу үшін салықтық үнемдеу, мәміленің іскерлік мақсаты деп танылмайды. Мысалы, Еуропалық Экономикалық Одақтың Директивасының «бірігу туралы» 11–бабына сәйкес: бірігу, қосылу немесе басқа да қайта құруды іске асырушы компаниялардың тараптарының алдарына қойған қағидасы, немесе ең негізгі мақсаты – салық төлеуден бас тарту немесе салықты айналып өту болса оларға берілген актімен көзделген салықтық артықшылықтар ұсынылмайды. Егер де салық органы, тараптармен жасалып отырған әрекеттер коммерциялық қызметті рационализациялау, өндірістің немесе жұмыс күшінің шикізат нарығына жақындауы және т.б., сол сияқты оң коммерциялық пайымдаулармен негізделмегендігін көрсетсе, онда берілген мәміле өзінің қағидалы мақсаты ретінде салық міндеттемесін орындамау немесе салықты айналып өту алынды деп презумпцияланады. Керісінше, болғандығын дәлелдеп шығу ауыртпалығы – мәміле қатысушыларына жүктеледі.

«Адым -адым» (step transactions) мәмілелер доктринасы, жалған мәмілелердің салықтық салдарын анықтау үшін қолданылады. Жалған мәміле деп, тараптармен шын мәнінде жасағысы келген мәмілені бүркемелеу мақсатымен жасалған, екінші бір мәмілені атаймыз. Осы доктринаның негізі: сот нақты бір мәмілені қарастырғанда «аралық» операцияларды қарастырмай, тараптармен іс жүзінде қол жеткізілген нәтижелерін ғана қарайды. Көп жағдайда салық төлеушілер маңызды салықтық салдармен байланысты мәмілені бөлшектеп тастайды, бұл алға қойылған мақсатқа азғантай салықтық салдармен жетуге мүмкіндік береді.

«Адым –адым мәміле» доктринасының «нысан үсті негіз», «іскерлік мақсат» доктриналарымен көптеген ұқсастықтары бар. Және де салықтық билік, мәміленің арада белгілі–бір уақыт мерзімі болатын бірнеше «аралық адымдарға» бөлуінің негізгі мақсаты, салық міндеттемесін орындаудан жалтару екендігін дәлелдеген жағдайда ғана қолданылады.

Қазіргі уақытта, халықаралық сипаттағы заңсыз салық төлеуден жалтарудың орын алуын болдырмау үшін, салық заңдамасының бұзылуымен күрес бойынша, немесе экономика саласындағыбұзушылықтармен күрес бойынша халықаралық келісім–шарттар бекітілуде. Себебі, әртүрлі елдердің салық органдары арасындағы ақпарат алмасу мен әрекеттерді ұйымдастыру болмағандықтан, аталған компаниялармен өзінің салық міндеттемелерін орындамауы үшін қолайлы жағдайлар тудырып отыр. Халықаралық сипаттағы заңсыз салық төлеуден жалтару, көбінесе Транс Ұлттық Корпорациялармен өздерінің сыртқы экономикалық қызметін іске асыру кезінде орын алады.


Қорытынды.


Барлығымыз білетіндей, кез–келген мемлекеттің кірістерінің көп бөлігі салықтардан жиналып отырады. Және де қазіргі уақытта салық салу саласындағы ең маңызды мәселелерінің бірі – мемлекеттік салықтардың жиналуының тиімді көлеміне жету мәселесі болып отыр, яғни бұл мәселе салық төлеушілермен өздерінің салық міндеттемелерін орындауына тікелей тәуелді. Салық салудың дамуының қазіргі кезеңі: салық құқық-қатынастарының ең тиімді құрылысы, салық механизмінде міндеттемелік жүйені қолданылуда орын алатындығының заңдылығын анықтауға мүмкіндік беріп отыр.

Осы дипломдық жұмыста көрсетілгендей, мемлекеттің өз салық төлеушілерімен қарым–қатынастарының айқын міндеттемелік сипаты толық сеніммен, салық төлеумен байланысты міндеттеменің пайда болу мезетін, міндеттеме көлемін және салық міндеттемесінің орындалу тәртібін бекітуге рұқсат береді. Мемлекетпен салық төлеушіден талап етіп отырған барлық әрекеттерді нысандату, біріншіден, мемлекетпен салық төлеуші алдына қоятын талаптардың көлемін анықтауға, оларды салық төлеуші үшін неғұрлым түсінікті әрі қол жетерліктей жасауға; екіншіден, мемлекетпен, салық міндеттемесінің орындалуын нақтырақ бақылауға жағдай жасайтындығын анықтап отырмыз. Жалпы, салық міндеттемесі институты өзінің кең дамуын Қазақстан республикасының салық заңдамасында алды, оның негізін қалаушы Порохов Евгений Викторович болып табылады. Келешекте бұл институт басқа елдерде танылып, халықаралық салық құқығында да өзінің орнын табады деп ойлаймын. Белгілі–бір пайда алу мақсатымен салық салуға жататын қатынастарға түсу не түспеу, әрқашан да салық төлеушінің өзімен таңдалу қажет. Осы арада, салық төлеушінің өзінің салық қызметін салықтық жоспарлау құқы міндетті түрде танылу керек екендігін айтып өту керек. Қазіргі уақытта шамамен барлық мемлекеттермен заң шегінде жасалған салықтық жоспарлауға әрдайым жол беріліп отыр. Мысалы, көршілес жатқан Ресей Федерациясының Конституциялық Сотының Қаулысынан үзінді келтірейік: «Салық төлеушімен заңмен ұсынылған құқықтарды пайдалану нәтижесінде, салықты төлемеу немесе салық сомасын азайту орын алатын әрекеттер үшін жауапкершілікті орнату мүмкін емес»42

Қазақстан Республикасының халықаралық байланыстарының географиясының құлашы, шамамен барлық континенттерді алады. Басқа елдермен жүйеге келтірілген және жан–жақты экономикалық саясатының арқасында, арадағы қарым–қатынас үлкен жетістіктермен дамып келеді. Осының арқасында қазақстандық кәсіпкерлеріміз үшін халықаралық деңгейге шығуға және елімізге шетел инвесторларын тартуға үлкен мүмкіндіктер туындап отыр. Осы жағдайлар, Қазақстанда шетелдік тәжірибеде кең тараған заңды салықтық жоспарлау институтын дамытуды қажет етеді. Салықтық жоспарлау институтының Республикамыздың салық заңдамасында өз орнын табуы, салықтық жоспарлауға мүмкіндік беретін заңи нормаларды, халықаралық келісім–шарттар нормаларын түзетуге, жоспарлаудың заңсыз жолдарын болдырмауға мүмкіндік береді.

Қазіргі таңда шамамен барлық елдерде шетелде жұмыс істеп жүрген өз резиденттері мен резидент емес азаматтары және де осы елдердің ішінде қызмет атқарып жатқан шетелдік салық төлеушілерге арналған салық режимдерін реттейтін салықтық ережелер, заңдар бар. Халықаралық салық жүйелері бірдей бола қоймағанымен, олардың арасында қағидалы ұқсастықтар, және де өзара түсіністіктер бар. Бір жағдайда, осындай өзара түсіністік екіжақты немесе көпжақты халықаралық келісім–шарттармен, ал басқа жағдайларда тиісті салық режимі мемлекеттің ішкі заңдамасымен орнатылады. Дипломдық жұмысымды қорытындылай келе төмендегідей ой түйініне келуге болады: қалай болған жағдайда да, ішкі ұлттық, сондай–ақ халықаралық салықтық құқық–қатынастарының негізгі мазмұнын – салық төлеушімен өзінің біржақты міндеттемесін орындау арқылы, мемлекеттік бюджетке анықталған ақшалай соманы төлеу құрап отыр. Және де, салық саясатының мемлекеттік–ұлттық шектері халықаралық байланыстар астында қалып қойғанымен, салық салу бойынша мемлекеттік бақылау факторы әлі де басым болып келеді.

Салық төлеушінің өзінің салық міндеттемесін заңды түрде азайтуға

бағытталған шараларды қолдану құқықығын енгізу, барлық құқық субъектілерінің кез–келген заңмен тыйым салынбаған әдістермен өздерінің заңмен қорғалатын құқықтарын (біріншіден, меншік құқығын) қорғау құқығына негізделген.


Әдебиеттер тізімі:

Нормативті құқықтық актілер.

  1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 28.01.1993ж.

  2. Қазақстан Республикасының Конституциясы 30.08.1995ж.(Қазақстан Республикасының 07.10.1998ж. №284-1 Заңымен енгізілген өзгертулерімен.) – Алматы: Юрист, 2002;

  3. Закон Республики Казахстан «О государственном регулировании при применении трансфертных цен» № 136 – II от 05.01.2001г.

  4. Закон Республики Казахстан «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Казахстан по вопросам налогообложения» //Казахстанская правда №290 (24600) 22.12.2004г.;

  5. Указ Президента Республики Казахстан, имеющий силу Закона «О признании утратившими силу некоторых законодательных актов и указов Президента Республики Казахстан, имеющих силу Закона, регултрующих налоговые отношения в Республике Казахстан» от 18.08.1995г.;

  6. Постановление Конституционного Суда Российской Федерации №9–П 27.05.2003г.;

  7. Қазақстан Республикасының Салық кодексі. – Алматы: Юрист, 2005ж.;

  8. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. – Алматы: Юрист, 2002ж.;

  9. Комментарий к части первой Гражданского Кодекса Российской Федерации. – Москва. 1995г.;

  10. Международное налогообложение: сборник конвенций (соглашений) Республики Казахстан Об избежании двойного налогообложения.Кн. 1,2. – Алматы: Юрист, 2004.



Арнайы әдебиет.

  1. Алексеев С.С. Теория права. – Москва: БЕК, 1995г.;

  2. Григорьев В.И. Административная ответстенность за нарушение налоговых обязательств. – Алматы: Қаржы қаражат,1997г.;

  3. Ералиева Я.А.,Гостева Н.А., Беркалиева З.Т. Налоговое право Республики Казахстан (в схемах). – Алматы: Данекер, 2003г.

  4. Жестков С.В. Правовые основы налогового планирования. – Москва:

Академический правовой университет. 2002г.;

  1. Захарова Р.Ф. Правовые проблемы совершенствования налоговой системы РФ. В кн.:Налоговый кодекс. Сегодня и завтра:сборник статей. – Москва:ФБК – Пресс. 1997г.;

  2. Карагусова Г.Ж. Налоги: сущность и практика использования. – Алматы. 1994г.;

  3. Кашин В.А. Международные налоговые соглашения России./ – Москва: ЮНИТИ. 1998г.;

  4. Кашин В.А. Рубль плюс доллар (как создать совместное предприятие). – Москва. 1992г.;

  5. Козырин А.Н. Налоговое право зарубежных стран: вопросы теории и практики. – Москва: Манускрипт,1993г.;

  6. Кучеров И.И. Налоговое право зарубежных стран. – Москва: АО «Центр ЮрИнфор», 2003г.

  7. Каиржанов Е.,Айкимбаев А. Проблемы борьбы с уклонением от уплаты налогов в Республике Казахстан. – Алмаиы: Өркениет, 2000г.

  8. Международное налоговое право: Учебное пособие/Д.Н.Филимонов, Г.Т. Касенова, З. Кенжасарова. – Алматы: Данекер, 2001г;

  9. Налоги и налоговое право: Учебное пособие/ Под.ред. Брызгалина А.В. – Москва: Аналитика Пресс. 1997г.;

  10. Налоги, налогообложение и налоговое законодательство /Под ред. Е.Н.Евстигнеева. – СПб, 2000г.;

  11. Основы налогового права./ Под ред. С.Г. Пепеляева. – Москва:Инвест.Фонд. 1995г.;

  12. Порохов Е.В. Теория налоговых обязательств./ - Алматы: Жеті жарғы. 2001г.;

  13. Пепеляев С.Г. Как определить объект налогообложения//В книге: Ваш налоговый адвокат. Советы юристов: Сборник статей.Вып.1. – Москва: ФБК –Пресс. 1997г.;

  14. Права человека. Основные международные документы. – Москва. 1990г.;

  15. Пеппер Д. Практическая энциклопедия международного налогового и финансового планирования. – Москва: Инфра – М, 2000г.;

  16. Сутырин С.Ф., Погорелецкий А.И. Налоги и налоговое планирование в мировой экономике./Под ред. Сутырина С.Ф. – СПб: В.А.Михайлова изд.:Полиус, 1998г.;

  17. Староверова О.В. Налоговое право. – Изд.: Юнити – Дана, Закон и право, 2001г,;

  18. Хайер Ф. Как делать бизнесс в Европе. – Москва. 1990г.;

  19. Худяков А.И. Налоговое право Республики Казахстан: Общая часть. – Алматы:ТОО «Изд. «Норма–К»» 2003г.;

  20. Химичева Н.И. Налоговое право. – Москва: БЕК, 1998г;



Мерзімді басылымдар мен қосымша әдебиет.

  1. Бюллетень бухгалтера. № 30.Изд.: БИКО, 2004г.;

  2. Бюллетень бухгалтера.№ 12. Изд.: БИКО, 2005г.;

  3. Булутай З.С. Налоговое право и налоговые правоотношения//Казахстанский журнал международного права. № 2(10), 2003г.;

  4. Дедок М.Ю. Момент исполнения обязанности по уплате налогов.//Адвокат № 7, 2002г.;

  5. Жестков С.В. Особенности налогообложения групп предприятий.// ФБК. 1996, №3;

  6. Карасева М. Проект Налогового кодекса Российской Федерации и новые явления в праве//Хозяйство и право. -№4, 1997г.;

  7. Кучерявенко Н.П. Налоговая обязанность: содержание и структура // Налоговый эксперт №10(23), 2001г.;

  8. Налоговый вестник Министерства финансов Республики Казахстан.// №2, 2005г.;

  9. Налоговый терминологический русско–казахский словарь–справочник / Под ред. М.Т.Оспанова. – Алматы: Познание, 1996г.;

  10. Орманова А. Международное право и правовая система Республики Казахстан//Мысль №1, 2004г.;

  11. Оспанов М.Т. Налоги и цивилизация//Информационный бюллетень Министерства финансов Республики Казахстан №9, 2000г.;

  12. Письмо Налогового комитета Министерства финансов РК: Налоговым комитетам по областям, городам Астана, Алматы, «Астана – новый город» от 21 января 2003г. №НК-УАП-12-2-15/494.

  13. Соловьев С.М. История налогового развития.//Банки Казахстана №7, 2002г.;

  14. Садыкова А. Государственный финансовый контроль:опыт зарубежных стран.//Финансы Казахстана №6, 2003г.;

  15. Сулейменов М.К. Проблемы соотношения гражданского и налогового законодательства// Налоговый эксперт. №2, 2001г.;

  16. Филимонов Д.Н. Оффшорные механизмы и уклонение от уплаты налогов: правовые аспекты// Налоговый эксперт №3, 2003г.;

  17. Филимонов Д.Н. Правовое регулирование актуальных проблем международного налогообложения: Автореферат. – Алматы,2002г.;

1   2   3   4



Похожие:

Л. Н. Гумилев атындағы еуразия ұлттық университеті заң институты. Қорғауға жіберілді «Халықаралық және конституциялық құқық» кафедрасының меңгерушісі Ф. А. Кожумратова 2005жыл. Диплом iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті
Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде қазақ тіл білімі және қазақ тілі мен әдебиеті кафедраларының ұйымдастыруымен...
Л. Н. Гумилев атындағы еуразия ұлттық университеті заң институты. Қорғауға жіберілді «Халықаралық және конституциялық құқық» кафедрасының меңгерушісі Ф. А. Кожумратова 2005жыл. Диплом iconКонференцияны өткізу орны
Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті қазақ әдебиеті кафедрасы 2012 жылдың 1-2 маусым күндері «Р. Нұрғали мұрасы және...
Л. Н. Гумилев атындағы еуразия ұлттық университеті заң институты. Қорғауға жіберілді «Халықаралық және конституциялық құқық» кафедрасының меңгерушісі Ф. А. Кожумратова 2005жыл. Диплом iconҚорғауға жіберілсін: Қылмыстық құқық кеден пәндері кафедрасы
Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі Х. Досмухамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті заң факультеті
Л. Н. Гумилев атындағы еуразия ұлттық университеті заң институты. Қорғауға жіберілді «Халықаралық және конституциялық құқық» кафедрасының меңгерушісі Ф. А. Кожумратова 2005жыл. Диплом iconЛ. Н. Гумилева Eurasian National University named by L. N. Gumilev
Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті Евразийский национальный университет им. Л. Н. Гумилева
Л. Н. Гумилев атындағы еуразия ұлттық университеті заң институты. Қорғауға жіберілді «Халықаралық және конституциялық құқық» кафедрасының меңгерушісі Ф. А. Кожумратова 2005жыл. Диплом iconҚазақстан республикасының білім және ғылым министрлігі қ. А. Ясауи атындағы халықаралық Қазақ-ТҮрік университеті шымкент институты тарих факультеті саясаттану кафедрасы диплом жұмысы
Кіріспе
Л. Н. Гумилев атындағы еуразия ұлттық университеті заң институты. Қорғауға жіберілді «Халықаралық және конституциялық құқық» кафедрасының меңгерушісі Ф. А. Кожумратова 2005жыл. Диплом iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі қ. А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ – түрік университеті Шымкент Институты Заң факультеті
Тақырыбы: «Оңтүстік Қазақстанда аномальды балаларды оқыту мен тәрбиелеу мәселелері»
Л. Н. Гумилев атындағы еуразия ұлттық университеті заң институты. Қорғауға жіберілді «Халықаралық және конституциялық құқық» кафедрасының меңгерушісі Ф. А. Кожумратова 2005жыл. Диплом iconҚазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті Философия және саясаттану факультеті Дінтану және мәдениеттану кафедрасы
Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті, философия және саясаттану факультеті, дінтану және мәдениеттану кафедрасы 19-сәуірде 2013...
Л. Н. Гумилев атындағы еуразия ұлттық университеті заң институты. Қорғауға жіберілді «Халықаралық және конституциялық құқық» кафедрасының меңгерушісі Ф. А. Кожумратова 2005жыл. Диплом iconАбылай хан атындағЫ Қазақ халықаралық Қатынастар және әлем тілдері университеті халықаралық қатынастар факультеті Халықаралық құқық кафедрасы Бітіру жұмысы
Каспий теңізі құрлықтық шельфінің минералды ресурстарын игерудің құқықтық мәселелері
Л. Н. Гумилев атындағы еуразия ұлттық университеті заң институты. Қорғауға жіберілді «Халықаралық және конституциялық құқық» кафедрасының меңгерушісі Ф. А. Кожумратова 2005жыл. Диплом iconАлматы, Қазақстан, 2012 жыл, 18-22 сәуір. Құрметті әріптестер!
Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті (Қазақстан), Мармара университеті (Түркия), Шет тілдер және іскерлік каръера университеті...
Л. Н. Гумилев атындағы еуразия ұлттық университеті заң институты. Қорғауға жіберілді «Халықаралық және конституциялық құқық» кафедрасының меңгерушісі Ф. А. Кожумратова 2005жыл. Диплом iconҚазақстан орта ғасырлар тарихы пәннің жұмыс бағдарламасының жинағы
Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті тарих факультетінің тарих кафедрасының доценті т.ғ. к. Утебалиев Ж. Е., доцент...
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzbydocs.com 2000-2015
При копировании материала укажите ссылку.
обратиться к администрации
Документы

Разработка сайта — Веб студия Адаманов