Мазмұны Жоспар бет icon

Мазмұны Жоспар бет



НазваниеМазмұны Жоспар бет
страница3/6
Дата02.05.2013
Размер1 Mb.
ТипДокументы
скачать >>>
1   2   3   4   5   6

^ 2.3 Маржиналды табысты талдау

Нарықтық экономикаға өту өндіріс шығындарын есепке алуды ұйымдастыруды қайта қарауды және оның прогрессивті әдістерін ендіруді талап етеді. Осы мақсатта ҚР бухгалтерлік есеп теориясы мен практикасы үшін нарықтық экономикасы дамыған елдердегі шығындарды есепке алуда “директ - костинг” жүйесі бойынша ұйымдастыру тәжірибесі көңіл аудартады. Бұл жүйе АҚШ – та пайда болған

Директ – костинг жүйесінің негізінде “Шығындарды тұрақты және айнымалы деп бөлу – директ – костинг жүйесінің бірінші ерекше белгісі”, - деп біздің ғалым, профессор С.С. Сатыбалдин тұжырымдайды ”.

^ Айнымалы шығындарға өндіріс көлемінің өзгеруіне байланысты өзгеретін тікелей шығындар жатады: шикізат және негізгі материалдар, технологиялық мақсаттарға жұмсалатын отын және энергия, өндірістік персоналдың жалақысы, тиісті төлемдерімен бірге жабдықтарды күту және пайдалану шығындары және бірқатар басқа да үстеме шығындар.

^ Тұрақты шығындарға әкімшілік, басқарушылық, коммерциялық және жалпы шаруашылық шығындары жатады. “Тұрақты шығындар кезеңдік шығындар болып есептеледі және бұйымдар арасында бөлінбейді, олар тура нәтижелерге жатқызылады”.

Айнымалы шығындар тұрақты шығындармен салыстырғанда күшейтілген бақылауды талап етеді. Тұрақты шығындардың мөлшері тұрақты болып қалады және өндіріс көлеміне пропорционалды өзгермейді, мысалы, жал төлемі, несиені пайдаланғаны үшін пайыздар, негізгі құралдарға есептелген амортизация, кәсіпорын басшысының жалақыларының кейбір түрлері және басқа да шығындар.

Тұрақты шығындар бірдей уақыт аралығында бірдей сомамен есептеледі. Оларға кәсіпорын және оның бөлімшелері бойынша смета есептеледі. Ескерілген ауытқулар (үнемдеу немесе артық шығындалу) негізінде кәсіпорынның шаруашылық нәтижесіне әр бөлімшенің салымын анықтауға болады. Айнымалы шығындарға қарағанда, тұрақты шығындар, жоғарыда аталғандай өндіріс көлемінің өзгеруіне тәуелді емес. Сондықтан оларды азайтудың басты резерві өндіріс көлемінің өсуінде жатыр. Шығарылған өнім көлемі қаншалықты көп болса, өнім бірлігіне тұрақты шығындар соншалықты аз келеді.

Шығындарды тұрақты және өзгермелі деп жіктеу біршама шартты сипатта екенін айта кеткен жөн, себебі шығындардың бір бабы әр түрлі жағдайда өндіріс көлеміне тәуелді немесе тәуелсіз болуы мүмкін. Мысалы, кәсіпорын қызметінің саласын кеңейту, тиісті қызмет бөлімшелерінің қызметкерлерінің жұмыс көлемін ұлғайтады (бухгалтериялар, маркетинг бөлімі, жоспарлау - өндірістік бөлімі және т.б.). Бұл жағдайда белгілі бір кезеңде басқару аппаратын ұстау шығындарының өсуі пайда болады, ол шығындар белгілі бір кезеңде тұрақты ретінде қарастырылады.

Сонымен қатар, тұрақты шығындар қатарына жатқызылған жеке баптар бойыншы өнім шығару көлемінің тұрақсыздығына тәуелсіз бір кезеңнен екіншіге өзгеру байқалуы мүмкін (мысалы, жал төлемінің өсуі, материалдар мен тауарларды сақтау бойынша шығындардың көбеюі және т.б.). Басқа бір жағынан алғанда, айнымалы шығындар, өндірісті ұйымдастыру және технологияның жаңаруы сияқты факторлардың салдарынан өндіріс көлемінің өзгеруі кезінде өзгеріссіз қалмайды. Шығындарды тұрақты және айнымалы деп бөлу қысқартылған (толық емес, шектеулі) өзіндік құнды есептеу мақсатында жүргізіледі. Оны есепке алу және жоспарлауға тек айнымалы шығындар ғана қосылады, яғни “директ - костинг” жүйесі кезінде өнімнің толық өзіндік құнын калькуляциялау әдісі қолданылмайды. Біздің елімізде бухгалтерлік есептің қазақстандық стандартына көшпес бұрын, толық өзіндік құнды есептеу және калькуляциялау жүйесі кеңінен тарады, ал “директ - костинг” жүйесі іс жүзінде қолданылмайды.

Біздің көзқарасымыз бойынша “директ - костинг” жүйесі, өндіріс шығындарының есебін және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды бірге байланыстырады.

“Директ - костинг” жүйесін қолдану белгілі бір қиындықтармен байланысты. Шығындарды тұрақты және айнымалы деп жіктеу, тіпті нақты кәсіпорын бойынша да мүлдем анықталуы мүмкін емес, ол қызметтің өзгермелі жағдайларына байланысты қарастырылуы тиіс. “Директ - костинг” жүйесін қолдану барысында калькуляциялау және баға белгілеу үшін өнімнің толық өзіндік құнын жүйеден тыс жолмен анықтауға тура келеді. Сонымен қатар, салық органдарымен де өзара қатынастар қиындайды, себебі өндіріс шығындары мен салық салуға жататын табыс есептік жолмен анықталады. “Сонымен қатар, - деп жазады проф. В.К. Радостовец – шығындарды тұрақты және өзгермелі деп бөлу есептің бақылау және талдау мүмкіндіктерін күшейтеді, ұтымды шешім қабылдауға ықпал етеді”. Басқаша айтқанда, шығындарды бөлу шарттылығының кемшіліктері “директ - костинг” жүйесінің аналитикалық артықшылықтарымен жабылады, олардың негізгілері:

шығарылған өнімдердің сұрыпталымы мен табысын үйлестіру;

жаңа өнім бағасын анықтау, кәсіпорынның өндірістік қуатының өзгеру нұсқаларын есептеу;

өндіріс тиімділігін бағалау (жартылай фабрикаттарды алу);

қосымша тапсырыс қабылдау, жабдықтарды ауыстыру тиімділігін бағалау және тағы басқалар болып табылады.

“Директ - костинг” жүйесі – бұл шығындарды олардың түрлері, пайда болу орындары мен таратушылары бойынша шығындардың есебінен, өндірістік қызмет нәтижелерінің есебінен, сонымен бірге шығындар мен нәтижелерін талдау және басқару шешімдерін қабылдаудан тұратын басқарушылық (өндірістік) есеп жүйесі.

Өндірістік шығындар және пайда мен шығындар туралы есеп басшылыққа “құн – көлем - пайда” мәліметтерінің тәуелділігі түрінде беріледі... Бірақ бұл жүйенің американ ғалымының көзқарасы бойынша белгілі бір кемшіліктері бар. Олар мыналар: біріншіден, өндірістік және қаржылық есептің сипаты мен мақсаты әр түрлі, сондықтан оларды біріктіру дұрыс емес. Есепті өндірістік және қаржылық деп бөлу негізінде коммерциялық құпияны сақтауда жатыр” (36).

Профессор С.С. Сатыбалдин, АҚШ – та тәжірибе алмасуда болып, осы мәселені терең және жан – жақты зерттеді. Ол біздің көзқарасымызша “директ - костинг” жүйесінің ерекшеліктерін дұрыс көрсеткен. Ол оның үшінші белгісі деп өнеркәсіптік фирманың табыстары туралы көп сатылы есеп процесін атайды, оның негізгі моделі келесі түрде көрінеді:

  1. Өнімді өткізуден түскен табыс – 14416.

  2. Айнымалы шығындар – 7089.

  3. Маржиналды табыс – 7327.

  4. Тұрақты шығындар – 4925.

  5. Негізгі қызметтен алынған табыс – 2402.

Маржиналды табыс – бұл өнімді өткізуден түскен табыс пен айналымы шығындар арасындағы айырма (14416 - 7089). Екінші жағынан, ол – тұрақты шығындар мен негізгі қызметтен түскен табыс сомасы (4925+2402). Бұл жағдай көп сатылы есеп құруға мүмкіндік береді, оның есепті жіктеу үшін маңызы зор.

Көп сатылы есептер кем дегенде екі бөлімнен тұрады: жоғарғысы маржиналды табысты, ал төменгісі негізгі қызметтен түскен табысты көрсетеді.

“Директ - костинг” жүйесі бойынша жасалған табыс туралы есепте айнымалы шығындардың, өткізу бағасының және өткізілетін өнім санының өзгеруі салдарынан негізгі қызметтен түскен табыстың өзгеріске ұшырағаны көрінеді. Жүйеде алынатын ақпараттар баға мен көлемінің ең тиімді әдістерін табуға, негізгі қызметтен түсетін табыс көлемін болжауға мүмкіндік береді. Бұл “директ – костинг” жүйесінің төртінші ерекшелігі болып табылады.

Жалпы, айнымалы және тұрақты шығындардың өткізілген өнім көлемі, маржиналды табыс және негізгі қызметтен түскен табыспен өзара байланысын анық көрсету үшін графикалық әдісті пайдаланамыз. Декарт координатының тігінен (“y” белгіленетін ордината осі) өзіндік құн және өткізілген өнімнен түскен табыстың мәліметтерін, ал көлденеңінен (“x” белгіленетін абцисса осі) – табиғи өндірілген өнім саны туралы мәліметтерді келтіреміз.

Кәсіпорын икемді сұранысқа ие болатын бір атаулы өнім өндіреді делік. Келесі ақпараттар негізінде график құрамыз. өнім бірлігіне келетін өзгермелі шығындар – 9 теңге, іскерлік белсенділіктің мүмкін болатын маңызды көлемі – 10 – нан 70 мың данаға дейін бұйым, осы көлемдегі тұрақты шығындар – 450 мың теңге, өзгермелі шығындар – 630 мың теңге, жалпы шығындар – 1080 мың теңге, өткізілген өнім бірлігінің бағасы – 24 теңге. Өнім өндірудің қандай көлемінде, өткізуден түскен табыс өнімнің толық өзіндік құнына тең болатын және табыс та, шығын да болмайтын өткізудің қауіпті көлеміне қалай қол жеткізеді деген сұрақ туады. Егер өнімді өткізуден алынған нақты табыс, оның толық өзіндік құнынан жоғары болса, онда кәсіпорын негізгі қызметтен табыс алады, ал егер керісінше болса, онда шығынға ұшырайды.

Зиянсыздық нүктесін анықтау үшін (өндірудің қауіпті көлемінің нүктесі, немесе “өлі нүкте”) өзіндік құн, өткізу көлемі және табыс арасындағы өзара байланысты көрсететін келесі негізгі теңдеуді пайдалануға болады:


Д = V + C + Д.

Мұнда: Д - өнімді өткізуден түскен табыс;

V - айнымалы шығындардың жалпы сомасы;

^ C – тұрақты шығындар;

Д- негізгі қызметтен түскен табыс.

Өндіріс көлемінің қауіпті нүктесі үшін теңдеу келесі түрде болады:


Д = V + C .

Егер өткізуден түскен табысты өнім бірлігінің сату бағасы (P) мен сатылған бірліктер санының (g) көбейтіндісі ретінде, ал өзгермелі шығындардың жалпы сомасын өнім бірлігінің айнымалы шығындары мен өткізілген өнім бірлігінің санына көбейтіндісі ретінде көрсететін болса, онда мынандай толық теңдеу шығады:


P = C + V .

Мұнда: ^ P - өнім бірлігінің сату бағасы;

V - өнім бірлігіне келетін айнымалы шығындар;

g – сатылған бұйым бірліктерінің саны;

С – тұрақты шығындар.

Бұл теңдеу қажетті көрсеткіштерді алу үшін негізгі теңдеу болып табылады.

  1. Өндірістің қауіпті көлемін есептеу.

P = C +V; P - V = C; g (P - V) = C;

g = = .

Мұнда: g - өнім өндіру көлемі (бұйым бірліктердің саны);

d - өнім көлеміне келетін маржиналды табыс,теңге.

Барлық өнімдердің маржиналды табысты, түсім мен айнымалы шығындар сомасының арасындағы айырма ретінде анықталады.

Жоғарыда келтірілген мәндерді орнына қойып, “өлі нүкте” немесе орнын толтыру нүктесін анықтаймыз:

g = = = 30000.

Есеп, өндірістің қауіпті көлемі 30 мың өнім бірлігін құрайтынын көрсетеді.

  1. Өнімді өткізуден түскен табыстың (түсімнің) қауіпті көлемін есептеу.

Бұл көрсеткішті анықтау үшін өндірістің қауіпті көлемінің теңдеуі қолданылады. Осы теңдеудің оң жақ және сол жақ бөлігін бағаға (р) көбейту арқылы қажет формуланы аламыз:


g=; g ; Д=;

Д= ; Д=; Д= .


Мұндағы шартты белгілер алдыңғы қабылданғандарға сәйкес.


Сандық белгілерді қойып, ізделіп отырған көрсеткіштің көлемін табамыз:

Д= = =720000.

“Өлі нүктеде” өткізілген өнімнен түскен табыс (түсім) 720 мың теңгені құрайды.

  1. Тұрақты шығындардың қауіпті деңгейін есептеу. Есептеу үшін қауіпті нүктедегі өткізілген өнімнен түскен табыстың бастапқы формуласы қолданылады:

Д= V + C .

Бұдан: С = Д - V = P= g(P-V), яғни C = g.

Біздің мәліметтер бойынша өндіріс көлемінің қауіпті нүктесіндегі тұрақты шығындар көлемін анықтаймыз:

C = g теңге.

Бұл формула қолайлы, себебі ол егер маржиналды табыс деңгейі бағаға немесе өнімді өткізуден түскен табыс көлеміне қатысты пайызбен берілген кезде тұрақты шығындардың көлемін анықтауға мүмкіндік береді. Онда есептеу формуласы мынандай болады:


С = gx =450000 теңге.

4. Өткізудің қауіпті бағасын есептеу.

Өткізу бағасы өткізуден түскен табыстың берілген көлеміне және өнім бірлігіне есептелген тұрақты және айнымалы шығындар деңгейіне негізделіп анықталады:


Д = C + V немесе P бұдан


P=.


Сандық мәндерді орнына қойып, өткізудің қауіпті бағасын анықтайық:


P===15+9=24 теңге.

Егер маржиналды табыс көлемі мен түсім арасындағы арақатынасы белгілі болса (немесе өнім бірлігіне келетін маржиналды табыс көлемі мен өнім бағасы арасындағы қатынас), онда бұйымның ең төмен бағасын мына формула бойынша анықтауға болады:


P=.

  1. ^ Ең төменгі маржиналды табыс деңгейін есептеу.

Егер тұрақты шығындардың көлемі және өнімді өткізуден түскен табыстың күтілетін көлемі белгілі болса, онда ең төменгі табыстың түсімге қатысты % - ға деңгейі келесі формуламен анықталады:

d % - пен алғанда Д ==62,5 %

62,5 =450 000 теңге.

Өндірістің қауіпті көлемінің мөлшеріне келесі бірінші реттегі факторлар өзгерісі әсер етеді:

  1. өнім бірлігінің бағасы;

  2. өнімнің бірлігіне шаққандағы айнымалы шығындар;

  3. тұрақты шығындар.

Өткізілген өнім бірлігінің бағасының төмендеуі нақты өлшемдегі өткізу көлемінің көбеюінің қажеттілігін анықтайды, яғни шығындарды өтеу үшін орнын толтыру нүктесінің көтерілуін анықтайды.

Егер қарастырылып отырған мысалда бағаны 24 теңгеден 21 теңгеге дейін төмендетсе, онда орнын толтыру нүктесі 37 500 бірлікке тең болады.

10 мыңнан 70 мың бірлікке дейін мүмкін болатын өткізудің релеванттық интервалын сақтау кезінде қауіпсіздік аймағы тарылады және 40 мың емес, 32,5 мың бірлікті құрайды (70 000 - 37 500), яғни өткізу кезінде кәсіпорын тек 37 501 бірліктен бастап негізгі қызметтен табыс алады. Бағаның өсуі орнын толтыру нүктесіне кері әсерін тигізеді. Ол зиянсыздық деңгейін төмендетеді. Мысалы, егер кәсіпорын өнім бірлігін 29 теңгеден сатса, яғни бағаны 5 теңгеге немесе 20,8 % - ға өсірсе, онда өндірістің қауіпті көлемі 22 500 бірлікті құрайды .

Басқаша айтқанда, егер өзгермейтін шығындар кезінде бағаны 5 теңгеге көтерсе, кәсіпорын 7500 бұйымға аз сатады. Өнім бірлігіне шаққандағы айнымалы шығындардың өзгеруі мен өндіріс көлемінің қауіпті нүктесі тікелей өзара байланысты: осы шығындардың өсуі "өлі нүктенің" көтерілуіне әкеледі. Егер қарастырылып отырған мысалда өнім бірлігіне шаққандағы айнымалы шығындар 9 теңгенің орнына 12 теңгені құраса, яғни 33,3%-ға өссе, онда өндірістің қауіпті көлемі 37500 бірлікке тең болады

Тұрақты шығындар өзгерісінің бағыты қарастырылған айнымалы шығындарға ұқсас болып келеді.

Тұрақты шығындардың көлемінің өзгерісінің қауіпті көлемге әсері келесі формула бойынша анықталады:





Осы формуладан көріп отырғанымыздай, тұрақты шығындардың сомасының кез келген өсімі қауіпті көлемінің өсуіне әкеледі және керісінше. Басқаша айтқанда, өткізуден түскен табыс жаңа, өскен шығындарды өтеуі үшін өнімнің белгілі бір көлемін қосымша сату қажеттілігі туады, яғни белгілі бір көлемде қосымша өнім сатылуы керек.

Осы мысалды одан әрі қарастыра отырып, мысалы жал төлемінің өсуіне байланысты тұрақты шығындардың 10%-ға өсуі қауіпті көлемге қалай әсер ететінін анықтайық. Мәліметтерді жоғарыда келтірілген формулаға қойып, жаңа, өскен тұрақты шығындар жағдайында тек зиянсыз жұмыс істеу үшін ғана, қосымша 3000 өнім бірлігін сату қажет екендігін анықтаймыз.

Кері тұжырымдама да дұрыс болады, яғни тұрақты шығындардың азаюы зиянсыздық нүктесін төмендетудің және кәсіпорынның қаржылық жағдайын жақсартудың бірден – бір әдісі болып табылады. Осылайша, 30000 өнім өткізіп, кәсіпорын шығынсыз жұмыс істейді. Бір өнімге шаққандағы тұрақты шығын мөлшері 15 теңгені (450000:3000) құрайды. Өндірістік қуаттар толық жұмыспен қамтылмаған. Сатып алушы 20 теңгеден 6000 бұйымды сатып алғысы келеді.

Кәсіпорын тапсырысты, оны орындаудан қосымша табыс алатын жағдайда ғана қабылдауы тиіс, келтірілген кестені қараңыз.

Кесте-7

Қосымша тапсырысты қабылдаудың экономикалық мақсатқа сайлығын бағалау


Көрсеткіштер

Есептеу

Сомасы,

мың тг

Өнімді өткізуден түскен табыс

600*20




Айнымалы шығындар

600*9




Тұрақты шығындар

-

-

Негізгі қызметтен түскен табыс

120-54

66


Көріп отырғанымыздай, сатып алушы ұсынған баға кәсіпорынның өнімді өткізу бағасынан төмен болғанына қарамастан, осы тапсырысты қабылдау негізгі қызметтен 66000 тг көлемінде қосымша табыс алуды қамтамасыз етіп отыр. Оның қалыптасу көзі тұрақты шығындарды азайту болып табылады (45000:36 000=12,5 тг.), ол бір өнімге 12,5 теңгені құрайды.

Нарықтық факторлардың әсерінен қауіпті көлемінің өзгеруін қарастыра отырып, біз шығынсыз жұмыс істеуге қол жеткізу туралы айтып отырмыз. Алайда кез келген кәсіпорынның мақсаты - негізгі қызметтен табыс алу.

Табыстылықты талдауды логикалық түрде жалғастыра отырып, біріншіден, өткізуден түскен табыстың қандай көлемінде кәсіпорын үшін қажет негізгі қызметтен түсетін табысты алуға болатынын, екіншіден тұрақты шығындардың деңгейінің өзгеруі қаржы нәтижелеріне қалай әсер ететінін анықтайық. Біздің мысалымызда 30 000 өнімді өткізу барлық шығындарды өтеген болатын. Яғни, осы мөлшерден ең болмаса бір өнімді артық сату ең аз табысты алуға мүмкіндік береді. Есепті кезеңде 40000 өнім сатылды делік. Негізгі қызметтен түскен табыс 150 мың теңгені құрайды (40000 * 24 - 40000 * 9 - 450000 = 960000 – 360000 -450000).

Кәсіпорын басшылары табыс а) 5%-ға, ә) 10 %-і өсуі үшін өткізу көлемін қаншаға өсіру керек екендігі туралы мәселе қояды.

Бұл сұраққа жауап беру үшін келесі формуланы қолданамыз:




Мұнда: - негізгі қызметтен түскен табыстың жоспарлы сомасы;

- жоспардағы табыс сомасын алуды қамтамасыз ететін сату көлемі.

Берілген формула маржиналды табысты тұрақты шығындар мен негізгі қызметтен түскен жоспарлы табыстың сомасы ретінде анықтаудан шығады.

Ол үшін формуланың оң және сол жағын өнім бірлігіне есептелген маржиналды табыс өлшеміне көбейту керек:



Келтірілген формулаға белгілі мәліметтерді орнына қоя отырып, негізгі қызметтен түскен табыс сәйкес 5% және 10%-ға өскендігін жоспарлы сату көлемімен анықтаймыз:




а) бірлік.




б)

бірлік.


Негізгі қызметтен алынатын табысты 5%-ға көтеру үшін жалпы сомасы 12 мың теңгеге тең 500 өнім, (500*24), ал 10%-ға - жалпы сомасы 24 мың теңгеге тең 1000 өнім өткізу керек (1000*24).

Яғни өнім көлемінің 1,25%-ға өсуі негізгі қызметтен табыстың


5-ке өсуін қамтамасыз етеді, ал өткізудің 2,5%-ға өсуі негізгі

қызметтен түскен табысты 10%-ға арттырады.

Егер кәсіпорын өнімнің бір емес, бірнеше түрін өткізетін болса, оңда кәсіпорын үшін зиянсыздық нүктесі құндық түрінде келесі формула бойынша анықталады:



Мысалда бұл 720 мың теңгені құрайды:





"Шығындар шығару (өткізу) - табыс" арақатынасын талдау әдісі маркетингтік талдауда өнімнің аз көлемін жоғары бағамен немесе көп өнімді төмен бағамен сату керек пе деген сұраққа жауап беру барысында пайдаланылуы мүмкін.

Кәсіпорын үшін тиімді вариантты таңдау осы арақатынасты талдау процесінде жүргізілетін есептеулерді қажет етеді. Шығындарды өнім көлемімен және табыспен өзара байланыссыз қарастыру мүмкін емес, себебі бұл жағдайда қойылған сұраққа жауап алынбайды. Сондықтан, "шығындар — шығару (өткізу) — табыс" арақатынасын талдау басқа салалармен қатар маркетингтік талдауда да қолданылады.

Жоғарыда айтылған "директ-костинг" жүйесі және оның негізінде іске асырылатын маржиналды табыстың талдауы нарықтық экономиканың белгілері болып табылады. Оларды пайдалану есеп, аудит және басқару шешімдерін қабылдаудың интеграциясының жоғары дәрежесіне қол жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл жүйеде басты көңіл ресурстар шығындарының өндіріс көлемінің өзгеруіне тәуелді жағдайды зерттеуге бөлінеді, бұл кәсіпорынның қаржы жағдайын тұрақтандыру бойынша тез және икемді шешім қабылдауға мүмкіндік береді.

Оның ең маңызды жағы - өнімнің өзіндік құнын тек айнымалы шығындармен шектеу, күрт төмендеген шығындар баптарының санын нормалау, жоспарлау, калькуляциялау жұмысын, есеп және бақылауды жеңілдетуге мүмкіндік береді: өзіндік құн "әлдеқайда анығырақ" болады, ал жеке шығындар - жақсырақ бақыланатын болады.

Бұл жүйе, тұрақты шығындардың көлемін жоспарлау мен нормалаудың негізделу мәселесін шешуге мүмкіндік береді, себебі осы шығындардың сомасы табыс туралы есепте жеке қатарда көрсетіледі.

Бұдан басқа "директ-костинг" жүйесінде тұрақты шығындарды жедел бақылау жүзеге асырылады, себебі өзіндік құнды бақылау кезінде стандартты шығындар немесе икемді бюджеттер жиі қолданылады. "Директ-костинг" жүйесінде "стандарт-кост" жүйесін пайдалану барысында, тұрақты шығындарға стандарттар қойылады, ал икемді бюджеттер негізінде өндірістік қуаттың жұмысқа жүктелуінің әр түрлі деңгейлері үшін тұрақты шығындардың әр түрлі деңгейлерінің қойылуы жатыр.

“Директ-костинг” жүйесі кезінде келесі басқарушылық шешімдерді қабылдауға болады: ең жоғары маржиналды табыс белгісі бойынша өндірістік бағдарламаны ұтымды етуге байланысты; бәсекелес белгілі бір бағамен сататын жаңа өнімге баға белгілеу мәселесі бойынша; жабдықтарды таңдау және ауыстыру бойынша; өзінде өндіру немесе шеттен сатып алу бойынша; қосымша тапсырыс қабылдаудың дұрыстығы туралы және т.б.

"Директ-костинг" жүйесін пайдалану кезінде кәсіпорын әкімшілігі маржиналды табысты кәсіпорын бойынша да, жеке өнімдер бойынша да қолдануға басты назар аударады. Ол рентабелділігі жоғары өнімдерді жақсы анықтауға мүмкіндік береді, себебі сатылу бағасы мен айнымалы шығындардың сомасы арасындағы айырма тұрақты шығындарды өнімдер арасында бөлу нәтижесінде қозғалмайды. Ол сондай-ақ нарықтың
өзгермелі жағдайларына жауап ретінде, өндірісті тез
қайта бағыттауға мүмкіндік беретін ақпараттарды алуды
қамтамасыз етеді.

"Директ-костинг" жүйесі шығындарды талдау мен табыстарды үйлестірудің теориялық негізі болып табылады. Ол айнымалы және тұрақты шығындардың бөлек есебін, өзіндік құнды калькуляциялау, шығындар мен
қаржы нәтижелерінің талдауын біріктіретін өндірістік және қаржы есебінің біріккен жүйесі. Сондықтан оны “өзіндік құнды басқару жүйесі” немесе “кәсіпорындарды басқару жүйесі” деп атайды. Қазіргі кезде, біздің елімізде нарықтық қатынастардың қалыптасуы және бухгалтерлік есепті реформалауды жүзеге асыру барысында шаруашылық жүргізудің жаңа жағдайларында кәсіпорын қызметінің тиімділігін көтеруге мүмкіндік беретін, осы жүйені қолданудың мүмкіндігі және дұрыстығы туындады.

Осы жүйені пайдалану, талдаушының назарын тек айнымалы шығындарды ғана емес, сонымен бірге, сметалық есептеулерде келтірілген баптары шегінде кезеңдік шығындарды төмендету ресурстарын анықтау және сол арқылы кәсіпорынның негізгі қызметтен алатын табысын арттыруға аударуға мүмкіндік береді.

1   2   3   4   5   6



Похожие:

Мазмұны Жоспар бет iconКіріспе бет і-тарау білім берудің ақпараттандырудың теориялық негіздері
Кіріспе бет
Мазмұны Жоспар бет iconДокументы
1. /КюнтезбЮлЮк жоспар/10 сынып каз лит.docx
2. /КюнтезбЮлЮк...

Мазмұны Жоспар бет iconС. Ж. Асфендияров атындаєы Ќмму. Алматы : "Єылым" єылыми баспа орталыєы, 2002. 40 бет
Опиынды нашаќорлыќпен астасќан жедел жјне созылмалы гепатиттеріндегі шеткері ќан мен миеллограммалыќ кґрсеткіштердіѕ баєасы : мед....
Мазмұны Жоспар бет icon1 Дамыта оқыту белсенділікті арттырады 22 бет ІІ тарау Деңгейлік саралап оқыту 29 бет
Л. С. Высоцкийдің идеяларына негізделген В. В. Давыдов пен Д. В. Эльконин және Л. В. Занковтың дамыта оқыту жүйелері. Л. С. Выготскийдің...
Мазмұны Жоспар бет iconМазмұны Бет Кіріспе 5 І бөлім. Кәсіпорынның экономикалық сипаттамасы 7 «Индустриальное снабжение»
Стандартын – бехс және Қехс (International Accounting Standards, ias and International Financional Reporting Standards) жасайтын...
Мазмұны Жоспар бет iconДокументы
1. /ь1 БОМ _д_стемел_к жоспар/ь1 БОМ _д_стемел_к жоспар.doc
Мазмұны Жоспар бет iconМазмұны Кіріспе І тарау. Каржылық есеп берудің тұжырымдамалық негізі
...
Мазмұны Жоспар бет iconМазмұны. Кіріспе i-тарау. Бастауыш сыныпта оқытудың мәні мен мазмұны
Бастауыш сыныпта оқытудың психологиялық-педагогикалық негіздері
Мазмұны Жоспар бет iconМазмұны. Кіріспе i-тарау. Бастауыш сыныпта оқытудың мәні мен мазмұны
Бастауыш сыныпта оқытудың психологиялық-педагогикалық негіздері
Мазмұны Жоспар бет iconДокументы
1. /Ойнарова С.А/8 сынып к_нт_збел_к-та_ырыпты_ жоспар _лг_с_/К_нт_збел_к та_ырыпты_ жоспар...
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzbydocs.com 2000-2015
При копировании материала укажите ссылку.
обратиться к администрации
Документы

Разработка сайта — Веб студия Адаманов