Зерттеуге мінездеме Зерттеудің мақсаты icon

Зерттеуге мінездеме Зерттеудің мақсаты



НазваниеЗерттеуге мінездеме Зерттеудің мақсаты
Дата11.05.2013
Размер352.5 Kb.
ТипДокументы
скачать >>>

Балалар мен жастардың адамгершілік-рухани қалыптасуы, олардың дербес өмірге дайындалуы қоғам мен мемлекеттің маңызды құрамын дамыту болып табылады. Қазіргі заманда балалар мен жасөспірімдердің тұлғасын қалыптастыру экономикалық және саясатты реформалау жағдайында жүзеге асуда.

Үшінші мың жылдықта баланың әлеуметтік жағдайын дамыту, адамзаттың керемет тарихы, балалардың болашағын дамытуды ғылыми ұғыну және болжауды қажет етеді.

Осы шолу Қарағанды облысының балалардың құқықтарын қорғау департаментінің адамды адамгершілік-рухани дамыту бөлімімен дайындалды.

Шолудың эмпиризмді негізі ^ 2008 жылдың мамыр айында Қарағанды қаласының білім ұйымдарының мамандары өткізген сауалнаманың нәтижесінен құралады.


Зерттеудің әдістемелік құралын дайындаған – Қарағанды облысының МББҚБА және ҚДИ аға оқытушысы Н.П.Чеснокова.

Мәліметтерді өңдеу – адамды адамгершілік-рухани дамыту бөлімінің басшысы Г.К. Амирова, бөлімнің бас маманы Г.С.Сарсекеева.

Ұйымдастыру, зерттеудің нәтижесін талдау Қарағанды облысының балалардың құқықтарын қорғау департаментімен жүзеге асырылды. Балалардың құқықтарын қорғау департаменті шолуда көрсетілген, талдаудың нәтижесі негізделетін білім ұйымы мен білім бөлімдерінің мамандары жолдаған сауалнаманың сандарына жауап бермейді.


^ Зерттеуге мінездеме


Зерттеудің мақсаты:

Балалардың құқықтары мен заңды мүдделері өрісіндегі мүдделі құрылымдардың қызметіне бағытталған адамгершілік-рухани тәрбие және анықтама өрісіндегі шынайы жағдайды түсіну үшін ақпарат алу.

^ Технология опроса

Сауалнама тәсілі – таратпа сауалнамалар

Сауалнама өткен жер – оқу орыны бойынша

Сұрыптау конструкциясы

Сауалнама үшін келесі топтар алынған болатын:

  • Орта жалпы білім беру мктептерінің 4, 9, 11 сынып оқушылары

  • Қарағанды қаласының гуманитарлық колледжінің және №15 КМ 1, 2 курс оқушылары


1 Кесте

Облыстағы таңдап алынған қалалық және аудандық бірліктерді таратудың көрсеткіші


Қала, аудан

4 сынып сп/оқ. саны

^ 9 сынып сп/оқ. саны

11 сынып сп/оқ. саны

Барлығы

оқушылардың/сп

Ұйымдардың барлығы

Қарағанды қаласы

25/594

34/749

14/289

1632

8


^ Балқаш қаласы

15/730

23/842

13/423

1995

12

Сәтбаев қаласы

48/1020

55/1106

25/405

2531

15

^ Саран қаласы

15/128

18/177

7/54

359

5


Бұқар-жырау ауданы

4/78

4/67

4/37

182

4


^ Осакаровск ауданы



28/106

31/212

15/162

480

24

^ Абай ауданы

10/180

12/290

6/133

603

6

Қарағанды қаласы, №15 КМ

-

-




99

1

Қарағанды қаласының, гуманитарлық колледжі

-

-




275

1

Нәтижесі

145/2836

177/3443

84/1503

406/8156

76



Зерттеуге барлығы 8156 бала қатысты.


Бала өзінің адамгершілік-рухани қарымын әлеммен, басқа адамдармен (ересектермен және құрбыларымен) қарым-қатынас ету арқылы жүзеге асырады.

Зерттеу талдауы, баланың әлемге және өзіне (адамдар, табиғат, қала) деген эмоционалды-құнды қарым-қатынасын анықтау төмендегідей пікірлерді қалыптастыратындығын көрсетті: мейірімді - 73,3%, әділ - 59,9%, қауіпсіз - 42%. Жас ерекшелігінде керемет өзгешілік байқалмайды. Әлемді теріс әсерде қабылдау бөлігі 9,5% тен 11,8% дейін.


^ 1 диаграмма. Әлемді қабылдау (жауап беруге қиналамын дегендердің % есептелмегенде)




1. Баланың өзіне және әлемге деген эмоционалды–құнды қарым-қатынасы


2 Кесте

Әлем суретін бағалау нәтижесінің құрама кестесі


р/с

Белгі (айқындағыш)


Сыныптар

Айқындағыш жауаптардың орта статистикалық мағынасы




4

9

11

КМ




1




  • ^ Баланың өзіне және әлемге деген эмоционалды-құнды қарым-қатынасы







  • өзін, әлемді және басқаны қабылдау

/позитивті-негативті, үйлесімді-үйлесімді емес

Мейірімді-

76,6%

Әділ- 54,5%

Қауіпсіз- 44,8%

Мейірімсіз-11,4%, Әділсіз-7,2%,

Қауіпті-12,6%

Мейірімді-

82,6%

Әділ- 67,7%

Қауіпсіз- 41%

Мейірімсіз-8,9%, Әділсіз-11,8%, Қауіпті-11,9%



Мейірімді-

74,5%

Әділ- 60,5%

Қауіпсіз- 44,6%

Мейірімсіз-7,8%, Әділсіз-19,4%, Қауіпті-9,9%



Мейірімді-

53,7%

Әділ- 27,5%

Қауіпсіз- 21,1%

Мейірімсіз-6,9%, Әділсіз-11,7%,

Қауіпті-12,2%



Әлемді позитивті қабылдау бөлшегі:

мейірімді- 73,3%

әділ- 59,9%

қауіпсіз- -42%

Әлемді негативті қабылдау бөлшегі: Мейірімсіз - 9,5%

әділсіз- – 11,7%

Қауіпті- – 11,8%





3 Кесте. Баланың қоршаған ортадағы адамдарға деген эмоционалды-құнды қарым-қатынасы



Сұрақ

Сыныптар


Айқындағыш жауаптардың орта статистикалық мағынасы




4

9

11

ПШ




^ Сен өзіңнің пікірінмен және қайғыңмен кіммен бөлісе аласын?

құрбыларыммен- 27%, ата-анаммен-52,3%, достарыммен-10,4%, мектеп мұғалімдерімен – 6,8%,

ешкіммен емес – 1,3%

құрбыларыммен-24,7%, ата-анаммен-23,2%, достарыммен-30%, мектеп мұғалімдерімен – 17%, ешкіммен емес – 4,5%

құрбыларыммен-21,8%, ата-анаммен-25,2%, достарыммен-27,1%, мектеп мұғалімдерімен – 11,2%, ешкіммен емес – 10,6%

құрбыларыммен-19,2%, ата-анаммен-28,4%, достарыммен-37,4%, мектеп мұғалімдерімен – 4,7%, ешкіммен емес – 6%

мәнді тұлғалардың % бөлшегі құрбыларыммен-23,2%,

ата-анаммен--32,3%,

достарыммен-26,2%,

мектеп мұғалімдерімен9,9%,

ешкіммен емес – 5,6%, басқа жауап -2,8% (басқа адамдармен).


Талдау нәтижесі бойынша, жауап берген балалар өзіне қолайлы өмір жағдайларын туғызу үшін тек қана өзіне ғана сенуге болады деп санайды. Кестеде көрсетілгендей, оқушылардың нақты бір пайызы өз пікірлерімен және қайғыларымен ешкіммен бөліскілері келмейді. Сауалнамаға қатысушылар сенім арта алатын, референтті тұлғалардың ортасында, жоғары бағаланғандар ата-аналар (32,3%), одан әрі: достар (26,2%), құрбылар (23,2%) және 9,9% ғана өзінің пікірі туралы мұғалімге айтады. Жасөспірімдердің өзіне деген қарым-қатынасы түсінікті, өзін-өзі құрметтеу, түсіну, өмірдің қиыншылығына төзіп, өзіне қолайлы өмір жағдайын құру өзіне байланысты дейді.


^ 2 диаграмма. Референтті тұлғаларды орналастыру

(жауап беруге қиналамын дегендердің % есептелмегенде)




Бүгінгі күні болашаққа қадам тұлғаны адамгершілік-рухани тәрбиелеуде жатыр. Жетекші педагогика ғалымдары атап айтқандай, бүгінгі күні мектеп тек қана білім беру реформасына ғана мұқтаж емес, сондай-ақ педагогтың рухани еңбегіне де мұқтаж, немесе мектеп тек қана білім алатын жер ғана емес, ол сонымен қатар алғашқы адамзаттық қасиеттер қалыптасатын балалар орталығы.

Зерттеудің нәтижесі бойынша, көп оқушыларда мейірімділікке деген позитивті адамгершілік бағдар қалыптасқан. Осы айқындағыштармен балаларды өз өмірі қанағаттандыратынын көруге болады.

(№ 4 кесте). Өз өмірлеріне ризашылық білдірмегендер 11 сынып оқушылары (16%).


4 Кесте. Өз өмірін қанағат тұту







4 сыныптар

9 сыныптар

11 сыныптар

КМ пен колледж

1

Өз өмірін қанағат тұту

94,1%

91%

83,8%

85,1%

2

Өз өміріне риза болмау

3,5%

8,4%

16%

10,7%


Зерттеу барысында сауалнамаға қатысушылардың өмір мәні мәселесіне қатысты өзін-өзі айқындау деңгейін анықтауға мүмкіндік болды. № 3 диаграммада ең басты жалпы адам құндылығы болып табылатын – бақытқа қатысты, өз пікірлерін көрсеткен сауалнамаға қатысушылардың орта көрсеткіші көрсетілген.




Талдау жақын адамдарының көмегіне алғыс білдіру сезімі КМ пен колледж оқушыларына қарағанда, жалпы білім беру мектептінің оқушыларында жақсы дамығандығын көрсетті. Бұл фактіні қоршаған ортамен байланыстыруға болады, өйткені КМ пен колледж оқушылары мектеп қабырғаларынан тыс оқығаннан кейін эмоционалдары төмендейді.


^ 4 диаграмма. Балалардағы алғыстық сезімінің даму деңгейі

(жауап беруге қиналамын дегендердің % есептелмегенде)




Адамгершілік-рухани тәрбие процессіндегі қажетті буын – моралді ағару, бұнің мақсаты – баланың бойына сіңіретін, қоғамның моралді принциптері мен нормалары туралы білім туралы балаға хабарлау. Моралді принциптер мен нормаларды түсіну мен сезіну адамгершілік мінез-қылық үлгісімен тікелей байланысты және моралді баға мен мінез-қылықты қалыптастыруға мүмкіндік жасайды. Зерттеу нәтижесі бойынша «қайырымдылық» құндылығын терең түсіну деңгейі анықталды: 4 сынып оқушыларының ¼ бөлігі (26%); 36% КМ және колледж оқушылары; бұны балаларды өсу ерекшелігімен байланыстыруға болады: мүмкін, бірінші жағдайда – балалар дербес емес, әлі ата-аналарының қамқорлығында болғаннан кейін, екінші жағдайда – балалар дербес. Осы мәселеде 11 сынып оқушылары бірінші орында (46,5%), келесі орынды 9 сынып оқушылары алады (43,7%) (№5 диаграмма). Бұның барлығы біздің облысымыздағы өсіп келе жатқан ұрпақта қоғамдағы әлеуметтік-адамгершілік нормаларын қабылдауда проблемалар бар екендігін көрсетеді.


^ 5 диаграмма. Әлеуметтік-адамгершілік нормаларды, ережелер мен принциптерді қабылдау

(жауап беруге қиналамын дегендердің % есептелмегенде)




5 кесте. Өзін-өзі күйзелістің теріс әсері, оған дайын болу







4 сынып

9 сынып

11 сынып

КМ пен колледж

1

Белгісіз адамға көмектесу үшін өзіңнің жағдайыңды құрбан етуге дайынсын ба

21,4%

12,9%

14,9%

10,9%

2

Белгісіз адамға көмектесу үшін өзіңнің жағдайыңды құрбан етуге дайынсын ба

21,9%

30%

23%

14,8%




Нәтижесі

43,3%

42,9%

37,9%

25,7%


Сауалнама нәтижесі – бала есейген сайын белгісіз адамға көмектесу үшін өзінің жағдайын құрбан ете алатындардың көрсеткіші төмендей береді (№5 кесте). Қоғамның әлеуметтік қабаттануы, базарлық қарым-қатынас, өзіңнің жеке меншігін, діннің әсері, заңды бұзу – осының барлығымен күресуді үйренудің орнына балалар барлығын шынайы қабылдайды. Жасөспірімдер біз ойлағандай емес, тез өзгереді. Сауалнамаға жауап берушілердің тең жартысы күйзелістерге дайын екендіктерін көрсетті, ал төмен көрсеткішты КМ және колледж оқушылары көрсетті.


6 кесте. Өзін-өзі дамыту, өзін-өзі тәрбиелеу, өзін-өзі өзгерту перспективалық мақсаттырды қою







9 сынып

11 сынып

КМ және колледж

1

Өз өмірінің бір мақсатқа бағытталғанына жағымды баға береді

68,2%

71,8%

58,7%

2

Өз өмірінің бір мақсатқа бағытталғанына теріс баға береді

8,8 %

9%

14,2%


Өз өмірін бір мақсатқа бағыттау бойынша 11 сынып оқушылары алға шығады. Олардың пікірі бойынша өмірде бір мақсатқа жету, ол бір жалпы іске қосқан өзіңнің күшіне байланысты (71,8%), осы санаттағы 8,4% оқушы өмірдің мақсаттарына тек қана өзін жалғыз ғана жете алсын дегенді көрсетті. Болашақтағы мақсаттарды анықтауда теріс баға 9% он бірінші сынып оқушыларында қалыптасқан, олар «қандай-да бір мақсат қою мәнсіз, бәрібір тағдырға не жазылса сол болады, одан да ағыммен бірге жүзе беру керек» деп санайды (6 кесте).

11 сынып оқушыларының жауаптары сапалы білім алуға, одан ары дамуға бағытталған (№ 6 диаграмма).


^ 6 диаграмма. Сауалнамаға жауап берушілердің болашақпен байлнысу арқылы ойлауы мен түсінігі

(жауап беруге қиналамын дегендердің % есептелмегенде)





Тәрбие берудің негізгі бір мақсаты – баланың қызметін дұрыс ұйымдастыру. Қызмет ету процессінде адамгершілік сапалар қалыптасады, ал кенеттен туған қарым-қатынастар мақсаттардың өзгеруіне әкеледі. Адамның қызметі оның адамгершілік дамуының белгісі ретінде қалыптасады.

Біздің балаларымыз қоғам өміріне қатысуды қалай елестетеді? Балалар қоғам өміріне қатасу дегенді табиғатты қорғау, қарттарға, мүгедек балаларға, кішкентай балаларға көмектесу, өзге мемлекеттің балаларымен достасу, ғылыми жаңалықтарға қатысу, ересектермен әр мәселені талқылау, өзін азамат ретінде тәрбиелеу, қоғамдық ұйымдрға қатысу деп түсінеді.


^ 7 диаграмма. Қоғам өміріне қатысуға дайындық деңгейі

(жауап беруге қиналамын дегендердің % есептелмегенде)





Зерттеу нәтижесі бойынша сауалнамаға қатысушылардың көбісі қоғам өміріне қатысуға дайын (№ 7 диаграмма). Бірақ, бұл 4 сынып оқушылары арасында анық көрсетілген. Олар әлеуметтік өмірде белсенді және анық бір рөлде ойнағылары келеді, ұлдар пәндік қызметтерге сүйенеді, ал қыздар қарым-қатынас жүйесіне бағытталған. Бұның барлығы олардың арманыдарын жүзеге асыру үшін жағдай жасау керектігін көрсетеді, сонымен қатар балалар қозғалысына қатысу арқылы. Бұл қажеттіліктің сыртта қалуына жол бермеу керек.


^ 2. АРТ/АРБ үрдісіне қатысқандардың ойлауы және аксиологиялық санасы


7 кесте. Өзінің және қоршаған ортаға деген жауапкершілікті сезіну







9 сынып

11 сынып

КМ мен колледж

1

Өмірде алған қойған мақсаттарға қол жеткізу жетістіктері өз күшіне және ортақ іске атсалысқанға байланысты деп есептейді


62,9%

71,8%

49,8%

2

Өмірде жетістіктерге қол жеткізу тек қана өз қолында деп ойлайтындар


11,7%

8,4%

16,9%


8 кесте. Жалпы адами құндылықтар сипатының мағыналық-маңыздылығы







4 сынып

9 сынып

11 сынып

КМ мен колледж

1

Жауаптары, «мейірімділікті» ең жоғары құндылықтарға жатқызатын пікілер

93,9%

93,7%

96,4%

82,1%

2

Өз өміріне толығымен қанағанттанатыңдардың жауаптары

-

39,7%

39,2%

23,7%

3

Бақыт дегеніміз қоғамға қызмет ету деп ойлайтындар

-

19,7%

15,9%

17,7%

4

Адам азамат ретінде өмірде белсенді қызмет ету керек деп түсінетіндердің жауаптары


37,6%

44,7%

48,8%

33,6%



^ 8 дграмма. Маңызды адамгершілік-рухани идеалдар, құндылықтар, нормалар, қасиеттер

(жауап беруге қиналамын дегендердің % есептелмегенде)




Нағыз азамат болу, жеке адамгершілік-рухани қасиеттердің қалыптасуына байланысты. Бақыт дегеніміз қоғамға қызмет ету, өз өміріне қанағаттану туралы түсініктер КМ мен колледж оқушыларының «салмағы» ең төменгі жауабын алады, оны № 8 диаграммадан көруге болады.


9 кесте. Балалар үшін құнды дүние болып табылатын топтар, оқушылар мен мектеп жұртшылығының пікірі бойынша жауабының «салмағы» ең жоғары және ең төменгісі





Ранг

9 сынып

11 сынып

Колледж, КМ

«Салмағы» ең жоғары

Жан жолдас - 20,7%

Жан жолдас – 26,9%

Жан жолдас – 35,4%

Ауқаттылық – 18%

Кең білімпаздық пен білгірлік - 25%

Басқаларға билік жүргізу - 20,4%

Денсаулық – 14,5%

Денсаулық – 20,5%

Қызықты мамандық – 12,7%

«салмағы» ең төменгі

Қоғамға қызмет ету – 5,3%

Қоғамға қызмет ету – 3,7%

Денсаулық – 3,5%

Сыртқы келбет - 3,9%

Сыртқы келбет – 1,6%

Қоғамға қызмет ету – 2,9%

Басқаларға билік жүргізу - 0,7%

Физикалық күш – 0,8%

Физикалық күш – 1,7%


Балалар үшін құнды дүние болып табылатын топтар, салмағы ең жоғары болып жиі кездесетіндер жан жолдас, денсаулық. Салмағы ең төменгі құнды дүние болып табылатын топтарға физикалық күш, басқаларға билік жүргізу, қоғамға қызмет ету.

Қызықты мамандық кәсіптік мектеп пен колледж оқушылары үшін құнды дүние болып табылады және оларға ең жоғарғы құнды дүние басқаларға билік жүргізу болса, ал ең төменгі құнды дүние денсаулық болып табылады.


10 кесте. Балалар үшін «салмағы» ең жоғары және ең төменгі болатын құнды дүние топтары


«Салмағы» ең жоғары

4 сынып

9 сынып

11 сынып

Колледж, КМ

Еңбек сүйгіштік 14,7%

Ар-намыс 11%

Қайырымдылық 14,6%

Еңбек сүйгіштік 16,3%

Тұрақтылық 13,3%

Өзі үшін тұра алу 9,2%, адалдық 9,2%

Еңбек сүйгіштік 13,8%, Адалдық 13,8%

Жауапкершілік 12,9%

Қайрымдылық 12,8%

Тұрақтылық 8,5%

Әдептілік 13,4%

Адалдық 12,6%

«салмағы» ең төменгі

Өзі үшін тұра алу 4,2%

Жауапкершілік 6,6%

Өнегелік 3,7%

Тәртіптілік 4,6%

Жомарттық 3,4%

Тәуелсіздік 4,8%

Жомарттық 3,1%

Жомарттық 3,1%

Тәуелсіздік 2,8%

Ішкі сезімнің байсалдығы 2,9%

Тәртіптілік 2,3%

Тұрақтылық 3%



Кестеден көрініп тұрғандай, салмағы ең жоғарғы құнды дүние болып табылатын топтарға еңбек сүйгіштік, қайырымдылық, адалдық жиі кездеседі. Салмағы ең төменгі құнды дүние болып табылатын топтарға жомарттық, тәуелсіздік, тәртіптілік жатады.

Өзі үшін тұра алу 4 сыныптар оқушыларының арасында ең төменгі орында болса, ал тоғызыншы сынып оқушылары үшін маңызды орынға ие. Мүмкін, ол жасөспірімнің жас ерекшілігіне байланысты болып тұр.

Төртінші сынып оқушылары еңбек сүшйгіштікті, тұрақтылықты бағалайды. Біздің ойымызша, бұл – төменгі жастағы балалардың жас ерекшелігіне байланысты болу керек.

Он бірінші сынып оқушылары басқалармен қарым-қатынасқа түсуде бағалайтын құндылықтар қайрымдылық, адалдық, әдептілік.

КМ мен колледж оқушылары еңбек сүйгіштік, жауапкершілік, адалдықты бағалайды.


11 кесте. Адамның бұл дүниеде жаралу себебі, өмірдің мағынасы туралы өз шешімі







11 сынып

КМ пен колледж

1

Жауаптар, рухани проблеманың өлшемі материалдық басымдықтарыекендігін көрсетеді

9,6%

5,5%

2

Өз өмірлерінің мағынасын

жақындарының денсаулығы мен бақытты,

оларға қамқор болу деп біледі

42,9%

36,2%



Кестеде көрсетілген мәлеметтерге сүйенсек, кәсіптік мектеп пен колледж оқушыларының шағын бөлігі ғана өз өмірлерінің мағынасын жақындарының денсаулығы мен бақытты, оларға қамқор болу екендігін көруге болады.


12 кесте. Өз күшіне сену және өмірдегі идеалы







4 сынып

9 сынып

11 сынып

КМ және колледж

1

Өз армандарының ордалатына деген сенімділік басым

-

-

56,1%

77,2%

2

Құрбан болуға дайын

43,3%

42,9%

37,9%;

25,7%

3

Құбан болуды қаламайды

56,5%

56,8%

61,9%

74,1%


Осы зерттеуге сүйенсек, сауалнамаға қатысушылардың жасы үлкен болған сайын олардың құрбан болуға дайын еместігін көруге болады.


13 кесте. Азаматтық сан-сезім.








4 сынып

9 сынып

11 сынып

Колледж және КМ

1

Өз құқығын және міндетін біледі

80,6%

87,1%

90,3%

90,2%

2

Отан сүйгіштікті «махаббат» санатына жатқызатын жауаптар

60,5%

54,6%

47,5%

53,4%

3

Адам-азамат ретінде өмірлік көзқарасын (жігерлі) белсенділік құндылықтарды түсінуді дәлеледейтін жауаптар

37,6%

44,7%

48,8%

33,6%

4

Экологиялық құндылықтар басымдылықтарын материалдық пайдамен салыстыру жауаптары

-

-

64,8%

52,4%



Сараптау мынаны көтсетеді, сауалнамаға қатысушылардың басым бөлігі өз құқытарын және міндеттерін білетінің айтты. Адам-азамат ретінде өмірлік көзқарасының белсенді (жігерлі) құндылықтарын түсінетіндер 50% пайыз сауалнамаға қатысушылар.


^ 3. Рухани-адамгершілік негізді таңдауда жеке мәселелер және

танымдық шешімдер тәжірибесі (өмірлік тәжірибе)

14 кесте

Проблемаларды шешуге дайын болу (білімде, жеке өмірде, қарым-қатынасқа түсуде, әлеуметтік)


«Салмағы» ең жоғары

4 сынып

9 сынып

11 сынып

Колледж, КМ

Шығармашылық белсенділікке ұмтылу

14,9%

Шығармашылық белсенділікке ұмтылу: 57,9%

Шығармашылық белсенділікке ұмтылу: 53,8%

Шығармашылық белсенділікке ұмтылу: 89%

«Салмағы» ең төмен

Шынайы өмір оқиғаларында адамгершілік таңыту:

2,9%

Шынайы өмір оқиғаларында адамгершілік таңыту:

0,4%

Шынайы өмір оқиғаларында адамгершілік таңыту:

1%

Болашаққа үнілуден бас тарту: 0,8%

Шығармашылық белсенділікке ұмтылу:0,08%


Шығармашылық белсенділікке ұмтылу: 0%


Шығармашылық белсенділікке ұмтылу: 0,1%


Шынайы өмір оқиғаларында адамгершілік таңыту:

0%

Нағыз құндалыққа жататындар (мейірімділік, қайрымдылық, сұлулық, шындық)

- 0 %

Нағыз құндалыққа жататындар (мейірімділік, қайрымдылық, сұлулық, шындық)

- 0 %

Нағыз құндалыққа жататындар (мейірімділік, қайрымдылық, сұлулық, шындық)

- 0 %

Нағыз құндалыққа жататындар (мейірімділік, қайрымдылық, сұлулық, шындық)

- 0 %


Барлық жастағы топта «салмағы» ең жоғары шығармашылық белсенділікке ұмтылу алады. 4 сынып оқушылар «Егер мен болашақ қысқа ғана уақыт сапар шексем әлемде ынтымақта өмір сүретін етер едім», «әлемді өзгертер едім», «адамдарға көмек берер едім», «мектептегі жағдайды өзгертер едім» және т.б. қалайды екен.

«Салмағы» ең төмен жауаптар шынайы өмір оқиғаларында адамгершілік таңытуда болашақ өмірге сапар шегуге бас тартады.


15 Кесте





^ Балалардың жауаптары

4 сынып

9 сынып

11 сынып

КМ мен колледждер

1

Мектептің мәселелерін шешуге дайындығы

1,2%

0%

0%

0%

2

Өмірдің ақиқат жағдайларында өнегелі таңдау жасауға дайындығы

13,7%

2,6%

1,9%

0%

3

Адамгершілік-рухани құндылықтар категориясында іс-әрекет, ықыластарын ойша сипаттауы

73,2%

66%

96,5%

3,3%

4

Әлеуметтік мәселелерді шешуге дайындығы

11,7%

31,2%

1,5%

96,6%


КМ және колледж оқушыларының келешектегі болжауында адамгершілік – рухани құндылықтар категориясында іс-әрекет, ықыластарын ойша сипаттауы ең төменгі «салмақты» алатынын кестеден көруге болады. 11 сынып оқушыларының жауабында әлеуметтік мәселелерді шешуге дайындық ең аз пайызды көрсетеді.

№ 9 Диаграмма. Мәселелерді шешуге «болашаққа» дайындық проекциясы (% - бен, жауап беруге қиналатындар саны жоқ)



КМ мен колледждер





16 Кесте Келіспеушілік жағдайларда ересектермен өзара іс - әрекеттестікке ұмтылуы








9 сынып

11 сынып

КМ мен колледждер

1

Келіспеушілік жағдайларда үйлесімді шешімдер

65,9%

57%

51%

2

Келіспеушілік жағдайларда қате шешімдер

7,2%

5,2%

14%

3

Этикалық тұрғыдан мағынасыз және жауабы қарама – қайшы болатын жауаптар

26,3%

36,3%

32%


Қорытынды: 11 сыныптардың жартысынан көбі және КМ пен колледж оқушылары келіспеушілік жағдайларда үйлесімді шешімдер табады.


^ 4. Даралық, жеке тұлғалық және әлеуметтік автономияның дәму дәрежесі


17 Кесте Өзінің адамгершілігін, ішкі еркіндік сезімін демеу







4 сынып

9 сынып

11 сынып

КМ мен колледждер

1

Қарым – қатынасқа мұқтаждық

65,5%

26,8%

46,8%

39%

2

Жеке өмірінің құқықтарын құрметтеу және қабылдау қажеттілігі

23,5%

35,3%

34,6%

34,2%


Қорытынды: 4 сынып оқушылары басқа жас санаттардан қарағанда қарым – қатынасқа мұқтаж.


18 Кесте Ой – пікірлерінің тәуелсіздігі құқықтарының жүзеге асырылуы








4 сынып

9 сынып

11 сынып

КМ және колледждер

1

Тәуелсіз көзқарасын

43,8%%

45,8%

75,7%

57,7%

2

конформизм

54,7%

53,9%

23,6%

31,5%



Әлеуметтік белсенділік (түрлі әлеуметтік рөлдер мен іс - әрекеттерде өзін негіздеу)

Оқушылардың қоғамдық белсенділігі айтарлықтай жоғары, себебі 9 сыныптың 53,8% , 11 сыныптың 51%, колледж және КМ оқушыларының 43,2%, 4 сынып оқушыларының 42,3% қоғамдық жұмыстарға белсене қатысады. Сондай – ақ 11 сыныптың 22,8%, 4 сыныптың 22,2% оқушылары мерекелерге, іс – шараларға дайындыққа ешқашан қатыспайтындығын атап өтті.


^ 5. Білім кеңістігінің нәтижелілігі

19 Кесте Мектеп өміріндегі оқиғалардың жеке тұлғаның көңіл – күйіне әсері

(сұралғандардың жалпы саны бойынша)


Сезімдері

Мектеп өміріндегі маңызды оқиғалар

4 сынып

9 сынып

11 сынып

Колледж, КМ

қайғысына ортақтасу

Қайырымдылық шараларына қатысу - 35,9%,

Ауруханадағы сыныптастарымен кездесу -1,1%,

Өлім, сырқат – 1,1%

Жақындары мен таныстарының қаза болуы - 1,7%,

Мұғалімдерінің сырқаттануы -3,6%,

Мүгедек балалармен кездесу -1,3%

Басқалардың қайғысы - 13,6%

Сынақ тестін тапсыру - 6,7%

Фильмдер қарау -2,5%

Өлім -1,1%

Досының қазасы -2%


масаттану

Мерекелер – 37,2%,

Сыйлықтар – 0,4%

Президентпен кездесу -16,4%,

Мұғалімдердің сабақтары -13,2%,

Мектептік жобаларды қорғау -0,9%

Достарының жетістіктері-6,7%

Мектеп мерекелеріне, сынып сағаттарына қатысу -4,5%


Емтихан тапсыру -2%

Мектеп бітіру -2%

мақтаныш

«Болашақ» қатарына қабылдау - 19,4%,

Алғашқы мақтау қағазы -16,4%,

Мектептің спорттық сайыстарында -0,9%,

Құрдастарымен жекпе-жекте жеңісі -0,6%

Мектептің жетістіктері -14,2%

Сыныптасы үшін -6,7%

Қалалық іс – шараларға қатысу, қаланың намысын қорғау - 11,1%

Әскери бөлімге бағыштау -1,5%

Құрдастарымен жекпе-жекте жеңісі -0,4%

Өз мектебіндегі достарының жетістіктері -3,4%

Олимпиада, жарыстарындағы жеңіс - 6,7%

Мақтау қағазын алу -4%


жауапкершілік

ҰБТ тапсыру - 25%,

Жарыстарға қатысу - 10,8%,

Бақылау жұмысы - 1,1%,

Отбасында сәбидің дүниеге келуі - 0,3%

Емтиханға даярлық алдында -32,1%

Шараларға қатысу - 19,6%

Күнделікті жауапкершілікті сезінеді -9,9%

Мектеп сенбілігінде -1,3%

Жалпы мектептік тапсырма беру -0,1%

Берілген тапсырма үшін -3,7%

Емтиханға дайындық -4,5%


Қабырға қағазына сурет салу -2%

Мамандық таңдау -2%



^ Бала тұлғасына адамгершілік – рухани әсер ету құралдары (ересектердің рөлі)

Жалпы қорытынды: Ересектердің бала тұлғасына адамгершілік – рухани әсер ету ролі әсіресе КМ мен колледж оқушылары арасында анағұрлым төмен.


19 Кесте Балалар сенетін немесе беделі әсер ететін оқытушылар мен ата – аналар жайлы жауаптар үлесі







4 сынып

9 сынып

11 сынып

КМ және колледждер

1

оқытушылар

9,6%%

15,7%

12,8%

6%

2

ата - аналар

70,5%

52,5%

62,3%

37,6%


^ Жалпы қорытынды: Балалардың жауаптарының көпшілігінде, мұғалімді сенуге болатын немесе әсер ете алатын адам ретінде қабылдамайтынын көруге болады.


20 Кесте Бала тұлғасына адамгершілік – рухани әсер ету құралдары (қайнар көзі)





Рангтер

4 сынып

9 сынып

11 сынып

КМ және колледждер

^ Ең жоғарғы «салмағы»

мұғалімдер - 42,9%

мұғалімдер - 27,2%

оқу әдебиеттері - 35,4%

оқу әдебиеттері - 28,2%

отбасында талқылау - 31,7%

отбасында талқылау - 25,3%

мұғалімдер - 22,8%

отбасында талқылау- 27,8%

оқу әдебиеттері - 10,8%

оқу әдебиеттері -20,6%

баспасөз бен телевизия - 20,8%

мұғалімдер- 13,6%

^ Ең төменгі «салмағы»

достар - 4,6%

ғаламтор - 4,6%

діни әдебиеттер - 2,7%

баспасөз бен телевизия - 8,2%

Ғаламтор - 1,5%

достар -

4,5%

ғаламтор - 2,6%

достар -

7,1%

діни әдебиеттер - 1,2%

діни әдебиеттер - 2,3%

достар-

1,7%

ғаламтор - 4,9%


^ Жалпы қорытынды: Сұралушылардың басым бөлігінің жауаптарында «өзін-өзі тәрбиелеу», «адамгершілік», «инабаттылық» категорияларынан хабардар болуының негізгі көзі ретінде мұғалімдер, оқу әдебиеттері, отбасында талқылауды атаған. Ең төменгі жауаптар ішінде достар, ғаламтор, діни әдебиеттер.


^ Бала тұлғасына адамгершілік – рухани әсер ету құралдары (ата-аналардың әсері)


21 Кесте Балалардың бос уақытын өткізуі жайлы ата – аналардың хабардар болуы







4 сынып

9 сынып

11 сынып

КМ мен колледждер

1

Бос уақытын өткізуі туралы ата – аналарының хабардар болуы жайлы жауаптар үлесі

87,7%%

51,7%

78,4%

51,3%

2

Бос уақытын өткізуі туралы ата – аналарының хабардар болмауы жайлы балалардың жауаптар үлесі

3,9%

9,8%

9%

11%

3

Бос уақытын өткізуі туралы ата – аналарының толық хабардар болмауы жайлы балалардың жауаптар үлесі

7,4%

38,3%

12,3%

34,3%



^ Жалпы қорытынды: 9 сынып және КМ мен колледж оқушыларының бос уақытын өткізуі жайлы ата – аналарының хабардар болуы туралы жауаптар басқаларынан төмен. Бұл жасөспірімдердің өтпелі жас кезінде ата – аналарынан жасыратын сырларының пайда болуымен байланысты болуы мүмкін.


Адамгершілік – рухани тәрбиелеу білім беру орталарында, сондай – ақ отбасында, оқу – тәрбие процесінде үнемі жүргізіліп отырылуы қажет.


22 Кесте Оқушылармен адамгершілік – рухани сұрақтарды талқылау жиілігі




^ Талқылау жиілігі

Рангтер

4 сынып

9 сынып

11 сынып

Колледж, КМ

1

Пайда болған мезетте талқылайды

36,5%

43,9%

26,2%

41,9%

2

Ыңғайлы уақытқа ауыстырады

2,6%

1,3%

1,6%

9,1%

3

Одан да маңызды шаруалар кедергі болып, талқылауға уақыт үнемі жете бермейді

2,2%

1%

18,2%

13,6%

4

Ережеге сәйкес, жоспарланған тәрбие шараларымен жұмыс көлемінде

48,9%

37,4%

21,7%

18%

5

Өз пәнінде талқылауға уақыт табады

9,6%

16,2%

32%

16%

6

Басқа жауап










Ешқашан -1,1%


Адамгершілік – рухани сұрақтарында оқытушылардың назары тікелей ӘДО кейін КМ мен Колледждерде болады.

Мектепте жоғары сынып мұғалімдері оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, жаңа білімдерді өз пәнінде талқылауға уақыт табады деп болжаймыз.

Сауалнамаға қатысушылар қалыптасқан өмір жағдайларында лайықты өмір сүру үшін, тек қана өз күшіне сену керек деп санайды. Білім беру орталарында оқу, адами құндылықтарды меңгеру, оқушылардың адамгершілік – рухани бағыттары жақсылық, алғыс сезімдерінің қалыптасуына әсер етеді.

Адамгершілік қағидалары мен нормаларының мойындалмауына қарамастан, қоғамның әлеуметтік – рухани нормалардың қабылдану дәрежесі жоғары емес. Қоғамның әлеуметтік жіктелуі, нарықтық қатынастар, жеке меншік, нақты адамгершілік бағыттардың болмауы, діндердің өсуі және әсері, заңды бұзу – осылардың бәрін балалар ақиқат деп, оған бейімделуді жөн санайды.








Похожие:

Зерттеуге мінездеме Зерттеудің мақсаты iconТеориялық БӨлім
Зерттеудің мақсаты, болжамы мен міндеті
Зерттеуге мінездеме Зерттеудің мақсаты iconТеориялық БӨлім
Зерттеудің мақсаты, болжамы мен міндеті
Зерттеуге мінездеме Зерттеудің мақсаты iconЗерттеудің мақсаты
Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауында: «Білім беру реформасы – Қазақстанның бәсекеге нақтылы...
Зерттеуге мінездеме Зерттеудің мақсаты iconКіріспе тақырыпты зерттеудің өзектілігі
Тақырыпты зерттеудің өзектілігі Қазақстан Республикасының Конституциясының 1-бабы 1-бөлігінде «Адам және адамның өмірі, құқықтары...
Зерттеуге мінездеме Зерттеудің мақсаты iconКіріспе тақырыпты зерттеудің өзектілігі
Тақырыпты зерттеудің өзектілігі Қазақстан Республикасының Конституциясының 1-бабы 1-бөлігінде «Адам және адамның өмірі, құқықтары...
Зерттеуге мінездеме Зерттеудің мақсаты iconСауалнама Мақсаты
Мақсаты: мектеп оқушыларының салауатты өмір сүруге, жағымсыз қылықтарға деген көзқарасын анықтау
Зерттеуге мінездеме Зерттеудің мақсаты iconБаскетбол ойыны Мақсаты мен міндеттері Мақсаты
Жарысты басқару Ақадыр орта мектебінің директоры бекіткен төрешілер алқасына жүктеледі
Зерттеуге мінездеме Зерттеудің мақсаты icon«Елбасы мұраты-ел бақыты, гүлденген Қазақстан» Мақсаты
Мақсаты: Оқушыларға егеменді Қазақстанның азаматы екендігін түсіндіру, ата-бабаларының қалдырған даналық өсиеттерін оқып үйренуге...
Зерттеуге мінездеме Зерттеудің мақсаты iconҚатыгездікпен қараудан қорғау құқығы Мақсаты
Мақсаты: түрлі зорлық-зомбылық көрсету және дұрыс жауапкершілікті жасау қауіпсіз іс-әрекет және туралы ойлануға мүмкіндік беру
Зерттеуге мінездеме Зерттеудің мақсаты iconСабақтың тақырыбы: Тұғырлы Тәуелсіздікке 2О жыл. Сабақтың мақсаты
Сабақтың мақсаты: Зайырлы мемлекет жайлы, 2О жыл тарихына үңіле отырып тереңірек мағлұматтар беру, оқушылардың ойын тыңдау
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzbydocs.com 2000-2015
При копировании материала укажите ссылку.
обратиться к администрации
Документы

Разработка сайта — Веб студия Адаманов