Диплом 54 бет жоспары icon

Диплом 54 бет жоспары



НазваниеДиплом 54 бет жоспары
страница1/3
Дата03.05.2013
Размер467.03 Kb.
ТипДиплом
скачать >>>
  1   2   3



А.С. МАКАРЕНКО ТАЄЫЛЫМДАРЫН БАСТАУЫШ

МЕКТЕП ПЕДАГОГИКАСЫНДА

ПАЙДАЛАНУ ЈДІСТЕМЕСІ

Диплом


54 бет


ЖОСПАРЫ:


  1. Кiрiспе

  1. А.С. Макаренко жаѕа адамды тјрбиелеудегi ўжымныѕ рґлi туралы

  1. А.С. Макаренко жанўялыќ ќатынастыѕ тјрбиедегi орыны хаќында

  1. Ќорытынды

  1. Јдебиеттер



КІРІСПЕ


А.С. Макаренконыѕ тјрбие жїйесiне тјн ерекшелiк - балалар жјнiндегi ќамќорлыќєа ќоєамныѕ адамгершiлiк кiнаратсыздыєы мен Отанныѕ тарихы, адамзаттыѕ бай рухани мўрасыныѕ дјстїрлерiне сўйену болды.

Оныѕ педагогтыќ ќызметiнiѕ маќсаты - жас јспiрiмдер жјнiндегi жўртшылыќтыѕ ыстыќ ыєласы мен шексiз єамкорлыєын кїшейту, семьяда жеке бастыѕ єалыптасуындаєы беделiн арттыру, бала ќоєамныѕ болашає тiрегi ретiнде єалыптасќан рухани ортаныѕ кемелденуiне жјрдемдесуге арналады.

Педагогикалыќ процестi ўйымдастыру мен басќару деп пайымдалы ол - јрбiр отбасы да, јрбiр шаѕыраєта, јрбiр елдi мекен мен єалада жас јспiрiмнiѕ наќты талєампаздыќ, тўраєты iзгi ниеттiлiк пен тѕсiнушiлiк сезiнуiне, панасыз єалќан балалардыѕ тјрбиеден тыс єалќандардыѕ јлеуметтiк жјне моральдыќ тўрєыдан ќамќорлыќта болуына єол жеткiзу.

А.С. Макаренконыѕ педагогикалыќ шыєармаларында єылыми - теориялыќ, проблемаларды алдын - ала алєа тартып оны јдiскер ретiнде шешiп ќана єоймайды, сондай - ає тјрбиеленушiлердiѕ бiрнеше жылдыќ бойында бѕлдiршiндердiѕ мектеп табалдырыєын тўѕєыш аттаќан кїннен бастап, мектептi бiтiргенiне дейiн ґз тјрбиелеушiлерiн, єоршаќан ортаны танып бiлумен азаматтыќ єадiр - ќасиетке, адамдаєы жаќсылыќ нышанаєа сене бiлуге, Отанєа єалтыќсыз берiлгендiк, халыќтар достыќы интернационализм сезiмi рухында тјрбиеленгендiгiмен таныстырады. Сондыќтанда А.С. Макаренко ўйрену мен меѕгеру - жас педагогтар їшiн, мектеп педагогикасыныѕ єыры мен сырына ќаныєа отырып, оны ґз тјжiрбиесiнде пайдалануєа кјмектесетiн педагогикалыќ - ќўрал болмаќ.

Бўл ќўралдыѕ негiзгi маќсаты: жас ўстаздардыѕ А.С. Макаренконыѕ педагогикалыќ жїйес туралы бiлiмдерiн кеѕейту кґрнектi педагог єалымыныѕ педагогикалыќ ой пiкiрлерi мен кґзєарастарын мектеп педагогикасына, творчестволыќ пен пайдалануына кјмектесу. А.С. Макаренконыѕ педагогикалыќ идеяларын єазiргi жаѕа мектеп реформасы кезеѕiндегi iске асыруєа ґз беттерiнше талдау жасауєа ўйрету.

Бўл дипломдыќ жўмыста Макаренконыѕ педагогикалыќ жїйесi оєыту мен тјрбие жїйесiнiѕ єалыптасуыныѕ негiзiнде тыќыз байланыста болќандыєы жан - жаќты, наќты дјлелдермен берiлген. А.С. Макаренконыѕ педагогикалыќ жїйесiн талдауєа тўтас кїрделi жјне ґмiршiѕ кемелденудегi педагогикалыќ идея ретiнде єарауды да назардан тыс ќалдырмаєан. Мўнда педагог аєартушыныѕ тек кґптен тамады педагогикалыќ шыєармалары ќана емес, сол сияєты да пiрiн айту маќсаты бар. А.С. Макаренко тек педагогика теоретигi ќана емес, оќушыларменен ўстаздар iс - јрекеттiгiнiѕ ўжымдыќ јрекетiнiѕде психологиялыќ - педагогикалыќ негiзiн салушы јдiскер - iскер оќу - тјрбие iсiнiѕ де єайраткерi.

Педагогика негiзiн салушылардыѕ бiрi А.С. Макаренко 1888 жылы 13 мартта Харьков губерниясына жаќын жерге орналасќан Беловолье атты єалада темiр жол жўмысшысыныѕ жанўясында дїниеге келген.

Іалалыќ училищенi, онан кейiн, А.С. Макаренко оќушылар даярлайтын єысєа курсты тамамдап, Крюковадаєы екi класты темiр жол училищесiне оєытушы болып таєайындалќан. А.С. Макаренконыѕ педагогикалыќ ќызметi 1905 жылы Бѕкiл Россиялыќ бiрiншi орыс революциясыныѕ дѕмпуiн дѕр сiлкiндiрген кезеннен бастау алып, оныѕ ґмiрге деген кґзєарасы революцияшыл пролетариаттыѕ идеялары негiзiнде єалыптасќан болатын. Іажырлы, єайтпас, јжет жас педагог училище оќушыларыныѕ ата - аналарынан арнайы комитет ќўрып бўл ата - ана комитетiнiѕ кїшiн мектеп басшыларыныѕ кґзєарастарын ґзгертуде шебер пайдалана бiлдi. Бўл кезде жас оєытушы бар болќаны он жетi жаста ќана болатын, бiрає туасынан зерек, ол ґзiнiѕ алєашєы ўстаздыќ ќадамынан бастап - аќ ґз шјкiрттерiне етене жаќын болып, оларды ґзiнiѕ єарулас дјрежесiне дейiн кґтерiп болашає жаѕашыл педагогикаєа тјн ќасиеттердi байќатќан едi.

Темiр жол училишесiнде оєытушылыќ ќызметтi зиялы атєаруменен ќатар Макаренко ґз бетiмен бiлiм дјрежесiн кґтерудi де бiр сјт жадынан шыєарќан емес, јсiресе революцияшыл - демократиялыќ мазмўндаєы јдеби шыєармаларды оныѕ iшiнде Горький шыєармаларын берiле оєыќан. Ол ґзiнiѕ естелiктерiнде: “Максим Горький мен їшiн жазушы ќана емес, сол сияєты ґмiрлiк ўстазым да болды” - дейдi.

Ґз бiлiмiнiѕ ўстаздыќ дјрежеге дейiн кґтерiлуге жеткiлiксiздiгiн кґркемдiкпен сезiнген педагог 1914 - 1917 жылдар арасында Полтаваныѕ Оєытушылар институтында оєып, оны алтын медальмен бiтiре шыєады. 1920 жылдан бастап арнайы тапсырмасымен Полтавадан алты километр жерде заѕ бўзышылар мен жетiм балаларєа арнап арнайы коллония ўйымдастырып, осы коллонияны А.С. Макаренко сегiз жыл бойы ѕздiксiз нјтижелi басќарады. Бѕл жылдар ол їшiн наєыз лабороторияєа, айналып, мўнда адамды жаѕа жаєдайда тјрбиелудiѕ, жаѕа педагогиканыѕ теориясы практикада ќатан сыннан сїрiнбей јткен наєыз кїреске толы ер жету кезеѕдi болды.

Кейiнiрек М. Горький есiмi бiрiлген бўл тјрбие мекемесiнде А.С. Макаренко бїкiл тiрбие процесiн жјне тјрбие беру ќоєамдыќ пайдалы еѕбекпен байланыстыра жїргiзiп, оќуды ґмiрмен байланыстырудыѕ еѕ тиiмдi јдiстемесi негiзi єаланды. ґзiнiѕ тјрбие жїйесiн ќўру жоландаєы кїресiн сол коллониясыныѕ јрєилы сан алуан ґмiрiн паш ететiн тереѕ маєыналы алєашєы јсем јдеби - педагогикалыќ шыєармасы “ўстаздыќ дастан” тјрбие јлемiне осылай келдi.

А.С. Макаренко ґзiнiѕ педагогикалыќ теориясын наќты педагогикалыќ процесте сынау маќсатымен Харьков єаласы жанынан Ф.Э. Дзержинский атындаєы еѕбек коммунасын ўйымдастырып, оќан 1928 - 1935 жылдар аралыѕєында педагогикалыќ басшылыќ жасайды. Тјрбие жўмысы оќуды јнiмдi еѕбекпен байланыстыруєа негiзделiнiп тјрбиеленушiлер еѕбегi бастапєы мастерскойларда жјне јндiрiстiк цехтарда содан кейiн техникамен жабдыќталынќан шаєын заводтарда ўйымдастырылу дјрежесiне дейiн жеткен јндiрiс мекемесiнде айналды.

Балалар коммунасыныѕ ґмiрiн баяндайтын жаѕа педагогикалыќ шыєарма “Мўнара ѕстiндегi тулар” - деген атпен дїниеге келiп мўєалiмдер мен ўстаздарыныѕ наєыз ќўралына айналды. А.С. Макаренконыѕ тiкелей ґзi ќўрап ґзi басќарќан бўл оќу - тјрбие орнына ѕш мыѕєа жуыќ бўрынєы панасыздар мен заѕ бўзушылар наєыз зиялы совет азаматтары болып ќайта тјрбиелендi, олар ґздерiнiѕ сенiмдерi жјне ќоєамєа сiѕiрген еѕбектерiнiѕ нјтижесiне єараќанда ґз отанына шын берiлген, отан алдындаєы борышын тѕсiне бiлетiн жiгерлi табанды, тјртiптi, интернационалист, јр тїрлi мамандыќ иесi еѕбек сўйгiш адамдар болып єалыптасты.

А.М. Горький таланты жаѕашыл педагог ўстаздыѕ бўл адам ќоєамы алдындаєы зор еѕбегiн баєалай келiп, А.С. Макаренкоєа жолдаќан хатында былай деп тебiрене жазды: “Маѕызы орасан зор жјне мейлiнше ойдаєыдай болып шыєќан Сiздiѕ педагогикалыќ эксперименттерiѕiздiѕ менiѕше халыќаралыќ маѕызы бар”.

Ўлы жазушысыныѕ бўл ґте жоєары баєасы болашаєты алдын - ала болжаќан кґрегендiлiгiнiѕ кујсi 1988 жылы 6 - 8 мартта Москва єаласында Юнесконыѕ шешiмiмен оныѕ туќанына 100 толуына байланысты халыќаралыќ педагогикалыќ симфозум демекпiз.

А.С. Макаренко ґз ґмiрiнiѕ соѕєы жылдарында јдебиет жјне ќоєамдыќ - педагогикалыќ жўмыстармен айналасады, јсiресе оны кейiнгi уаєыттаєы ерекше толќантќан семьядаєы бала тјрбиесi мјселелерi болды. Оныѕ “Ата - аналар їшiн кiтап”, “Балаларды тјрбиелеу туралы лекциялар” деген шыєармаларында Макаренко шыєармаларындаєы баланы тјрбиелеудегi ата - ана борышын ќоєамдыќ борышпен тыќыз байланыста єарап, тјрбие процесiн, ќоєамдыќ јлеуметтiк єўбылыс дјрежесiне дейiн кґтерген єайраткер.

Антон Семеновичтiѕ ќоєамдыќ педагогикалыќ жјне балаларєа тјрбие беру саласындаєы сiѕiрген еѕбектерi їшiн Еѕбек Іызыл Ту орденмен наградталды.

А.С. Макаренконыѕ iлiмi тек елiмiзде ќана емес дїние жїзiнде де зор беделге ие болќан јлмес мўра. Германия Федеративтiк Республикасыныѕ Марубрг єаласында да оныѕ педагогикалыќ мўрасын зерттеудiѕ лабораториясы жўмыс iстейдi.

А.С. Макаренконыѕ педагогикалыќ бай тјрбиесiн єазає педагогика єауымынын назарынан тыс єалќан жоќ, оныѕ шыєармалары єазає тiлiне јлденеше аударылып, кґп тиражбен жарыє кґрдi. Республикада да оныѕ педагогикалыќ шыєармаларына арналќан арнайы методикалыќ практикалыќ конферециялар, семинарлар ѕздiксiз јткiзiлiп тўрады. Макаренконыѕ педагогикалыќ жїйесiн негiзге ала отырып жўмыс iстейтiн арнайы тјрбие мекемелерi де бар.

А.С. Макаренко жїйесiменен педагогикалыќ процестердi ўйымдастыратын мектептердiѕ оќу - тјрбие жўмыстарына тјн негiзгi ерекшелiктер: бiрiншiден: - бiрде - бiр бала тјрбиешiнiѕ назарынан тыс єалмау принципi. А.С. Макаренко єабiлеттерi мен мiнез - єўлыќтары мейлiнше јр тїрлi балаларды тјрбиелеу мен оларєа жеке тўрєыдан келу туралы былай деп ескерттi: “Мен ґз жўмысым да ґзiне айрыєша кјѕiл аударатындар емес, менеѕ жасырынатындардыѕ неќўрлым єауiптi элемент болып табылатынын кґрдiм. Бўл ойєа мен неге келдiм? - деп ” жалєастрады педагогикалыќ ойын ўстаз, јйткенi, 15 рет ґз ґмiрiнде тѕлектерiмдi ўшырдым, соларды єадаєалай отырып мен ґзiмнiѕ ґте єауiптi жјне жаман деп санаќандарымныѕ кґпшiлiгi ґмiрде белсендiлiкпен, советтiк дјуiрге лайыєты алєа баќаналардыѕ арасынан кґрдiм, олар кейде ќателеседi, бiрає жалпы алќанда тјрбие жўмысыныѕ жемiсi ретiнде менi ќанаєаттандырады. Ал кезiнде менен тыќылќандар немесе ўжымда елеусiз болып жїргендер ґмiрде кейде наєыз мешандар сияєты тiрлiк кешедi… Ал, кей жаєдайларда мен тiптi бiрте - бiрте тѕпкiлiктi iрiп - шiрудi де байєадым… .

Екiншiден - оќушыларєа ѕлкен талап єоя отырып оныѕ жеке басын ќўрметтеу принципi - бўл А.С. Макаренко пiкiрiнше “адамєа барынша ѕлкен талаптар ќою керек, бiрає сонымен бiрге оны барынша ќўрметтеу керек”. Бўл оќушылардыѕ ґз борышына деген адалдыєын ерте бастан - ає єалыптастыру мен ґз таєдырына деген жауапкершiлiктi арттыру. Макаренконыѕ сґзi мен айтќанда: “Жаупкершiлiк сезiмiнiѕ ежелден кiсi єинайтын, iш - бауырыѕды соратын бiр жаќымсыз ауыр тїрi болады. Ол ґз затында аќылєа жараспайтын нјрсе кґрiнген уає - тўйектiн бјрiне де талєамастан єадала єалады. Болар - болмас жарєыншає табылќан жер болса соќан тўмсыєын тыќып, iшiне кiрiп, єалтырап, дiрiлдеп отырып алєысы келедi”. ¶шiншiден - тјрбиедегi ынтымаєтастыќ принципiне адалдыќ. Бўл ўлы педагог єалымныѕ пiкiрi бойынша Ўлы Отанымыздыѕ лайыєты азаматтарын тјрбелеуге деген гуманизм. Яєни, эстетикалыќ таным дїниесiн байыту,єабiлетi мен дарындылыќ ќасиетiнiѕ барлыќ кґздерiн ашу, јлеуметтiк жјне творчестволыќ белсiндiлiгiн арттыру, сјйтiп жан - жаќты жарасымды адамдарды, коммунизм адамын тјрбиелеудi алдына маќсат етiп ќоюды жјне оны ойдаєыдай шешудi ўйымдастыру.


^ А.С. МАКАРЕНКО ЖАЅА АДАМДЫ ТЈРБИЕЛЕУДЕГІ ЎЖЫМНЫЅ РОЛІ ТУРАЛЫ


Оќушылар ўжымы ґзiнiѕ мазмўны, даму заѕдылыќтары мен баєыттары, кґрiну формалары жјнiнен А.С. Макаренконыѕ педагогикалыќ теориясында ерекше мазмўн мен баєыт ўсынылады, ґзiне тјн белсендiлiкпен тўжырымдалады. Ўжымдыќ јндiрiстiк ќатынастар жїйесiне негiзделе отырып, салауатты ґмiр салты жас јспiрiмдердiѕ ќоєам игiлiгi їшiн берекелi еѕбекке, материалдыќ жјне рухани мјдениеттiѕ кеѕ єўлашты дамуына еѕбекке кґзєарасты єалыптастыруєа, саналы тјртiптi ныєайтуєа, меншiктi саєтап, молайта беруге, демократияны дамытуєа деген мѕдделiгiн бiлдiретiн ґмiрлiк єамєарекет формаларыѕ єамтиды. Ол адамдардыѕ мiнез - єўлєындаєы жјне ґзара ќатынастарындаєы сезiмiн орныєтыруєа, олардыѕ патриотизмiн, интернационализмiн, гуманизмiн ныєайтуєа ќоєамдыќ белсендiлiгiн арттыруєа, азаматтардыѕ ќоєам, алдындаєы жауап кершiлiгiн кїшейтуге, сын мен ґзара сынды јрiстетуге, жеке адамныѕ барлыќ творчестволыќ мїмкiндiктерi мен єабiлеттерiн барынша јрiстетуге ыќпал жасайды.

А.С. Макаренконыѕ аса баєалы мўрасыныѕ ґмiршендiгiне тјн таєыда бiр ерекшелiк, олар ўжым жјнiндегi теориялыќ ќаєидалары наќты сўйене отырып жасалуында. Ол ґзiмшiлдiкпен, меншiлдiлiкпен жјне пайда кїнемдiлiкпен сиыспайды, жалпыхалыќтыќ, жјне мѕдделердi ўйлесiмдi ўштастырады, дейтiн келедi принцип А.С. Макаренко армандаќан жјне ол їшiн барлыќ ґмiрiн сарп еткен iзгi мўраты болды. Ол ўжым аныєтамасын наќтылай келе, адамдарын еѕбегiнде ќана емес, сондай - ає еѕ алєашєы адамдардыѕ бiрiгуiнiѕ бастауыш ўйымдыќ формасы, мектептегi оќушылар деп ескерте келiп, оларєа да арнайы мiндет пен маќсат тјн деп ескерттi.

Талап ќоюшылыќ оныѕ орындалуы туралы алдын ала ой јрбiр ўжым басшысы iс - јрекетiнiѕ нјтижелiлiгiнiѕ алдын ала кепiлi. Бўл туралы А.С. Макаренко еѕ јуелi жаќсылап тўрып жаќсы жиналыс јткiзуден бастар едiм, онда басты маќсат етiп, тјрбиеленушiлерден не тiлейтiнiмдi, ненi талап ететiнiмдi жјне олардыѕ келешегiн јрi кеткенде екi жылда ќандай болатынын айтып берер едiм деген едi.

А.С. Макаренко - шын жїректен шыєќан, ашыє, кiнјсiз сендiретiн жалынды, жјне жiгерлi јдiлеттi талаптарсыз тјрбиешiлiк ќызметтi бастауєа да басќаруєа да болмайды жјне “Кiмде - кiм толєымалыларды, јлдекiмнiѕ жетегiндегiлердi ѕгiттеуден бастауды ойласа ол ќателеседi” - деп бўлтартпай дјл жјне єайсарлана айтты ґзiнiѕ ниеттестерiне.

Талап пјн тiлек арасындаєы ґзара ўйлесiмдiлiк, ќатiгездiлiк пен мейрiмiдiлiк, махаббатпен сыйластыќ ќатар тўрќан жаєдайда ќана коллектив басшысы оќушылар ойынан шыєа алады деп ѕзiлдiке сiлдi шешiмiн айтќан едi.

А.С. Макаренко жас ўжым жетекшiлерiне їнемi ќамќор ўстаз бола отырып ґзiнiѕ аќылшы - ўстаздыќ кеѕесiн беруден бiрде жалыќќан емес. Ол ўжым келешегi оныѕ активiн алдына ала тјрбиелеумен баулу тек содан кейiн ќана оларды ґз жјрдемшiлерi ретiнде пайдалану коллектив тјр биесiндегi еѕ тиiмдi педагогикалыќ ыќпал деп тўжырымдады: Мен мўны тездетуге асыєтым (актив iрiктеду). Мен бўл балалардыѕ немесе єыздардыѕ ґздерiнiѕ де кґптеген кемшiлiктерi бар екендiгiне єараќан жоќпын, менiѕ талаптарымды жалпы жиналыста сјйлеген сґздерiнде ґз топтарында ґздерi де талап ќою, пiкiр айту арєылы єостап отыратын активтер мен активистердi тезiрек жинап алуєа тырыстым.

Активпен жўмыс iстеу жјне актив таѕдау, јлi де болса ґзара шынайы ќатынастын орныєќаны емес, сондыќтанда деп кеѕес бередi ол, ўжым активтерi алдын - ала ґз объектiлерi мен ыќпал ететiн кјмек туралы мјлiметi болуы керек жјне тындырќан iстерi жјнiнде ўжым јкiлдерi алдында ўдайы есеп берiп отыруда јдетке айналдыру керек.

Ўжымды мїшелерiндегi белсендiлiк пен творчестволыќ ќатынас атєаралатын iстiѕ нјтижесiн тез арада кґруден болатынын јрбiр мўєалiм естен шыєармауы керек. Бўл арада жаќын переспективаны тiптi дамудыѕ бiрiншi сатысында тўрќан коллектив алдында да ќоюєа болатынын ескертемiз.

Орта переспективаєа тјн ерекшелiк - мерзiмi жјнiне бiрќатар ќашыќталынєан iс - јрекет жобысы. Мысалы, мектеп ауласын тјртiпке келтiру, мектептегi спорт жабдыќтарын жјндеу, сабаєєа єажеттi кґрнекiлi ќўралдармен жазєы еѕбек лагерiне єажеттi ќўрал саймандарды алдын - ала дайындау т.с.с. Ортає переспективанын iске асуындаєы жетекшi рјльдi атєаратындар жеке пјн мўєалiмдерi мен класс жетекшiлерi екендiгiн јрдайым еске саєтауымыз керек. Алыс переспектива - бўл јлеуметтiк - педагогикалыќ проблема. Отанымыздыѕ келешегiне байланысты, А.С. Макаренко - адамды тјрбиелеу дегенiмiз, оныѕ бойында перспективалыќ, баєыт - баєдарды тјрбиелеу екенiн, ескерте келiп, коллектив переспективасы неќўрлым ауєымды, кеѕ болса адам да соќўрлым жаны сўлу, єўлашы кеѕ, кґреген, алдын болжай алатын болып єалыптасады деп пайдамдаќан.

Дјстїрлер тјрбиелеу, оларды саєтау – тјрбие жўмысыныѕ аса маѕызды мiндетi. Дјстїрдi ыждаєаттыќпен орныєтыру, јрбiр оќушыдаєы жаќсы јдет пен мiнез - єўлыќтыѕ еѕ жарасымдысын бекiту ќўралы. Мўєалiмдер мен тјрбиешiлердiѕ негiзгi ескертетiн жјйттерi дјстїрлердi ойлап табу мен оны пайдалануда ўжым жјне мїшелерiнiѕ - сай келулерiн барлыќ уаєытта ѕлкен этикамен басшылыќєа алып отыруы керек.

Мектеп оќушыларыныѕ ўжымдыќ мѕдделерiн ќорєау мен кенейту ўжым педагогикасындаєы кїрделi жјне мўєалiмдер мен класс жетекшiлерден ўстамдылыќ пен ыждаєаттылыќты талап еететiн процесс. Јрбiр педагогикалыќ ўжым оќушылардыѕ мѕдделерiн єорєау мен оны кеѕейте тѕсуде ґзiдерiнiѕ iзгi ниетiне айналдырса А.С. Макаренко айтќандай оєда мўєалiмдер мен оќушылар арасындаєы ынтымаєтастыќ жоєарылап, педагогикалыќ процестi шешудi мектеп болып “бiр жеїнен єол шыєарып, бiр жаќадан бас шыєарып” деген сияєты ґмiр салтыныѕ єалыптасуына ешбiр кѕмјн жоќ. Мiне, ўлы педагогтыѕ педагогикалыќ идеясы бойынша мектептегi оќушылар ўжымын ўйымдастыру мен оќан педагогикалыќ ыќпал жасаудыѕ тѕп негiзi: Бiрiншiден - оќушылардыѕ мўєалiм талабын орындаудан ґзi - ґздерi басќара алу дјрежеге дейiн кґтерiлуi; Екiншiден - бiрлесе атєаратын ќызмет туралы мјлiметтерi жалпы бiлiммен јрбiр оќушыныѕ сенiмiне айналдыру; ¶шiншiден - оќушыларменен мўєалiмдер арасындаєы єарым - ќатынасын наєыз адамгершiлiкке негiздей отырып. Ўжымды педагогикалыќ ыќпалдыѕ субъектiсiне айналдыру.


^ 1.1 А.С. Макаренко - жас ўрпаєты еѕбекке даярлау јдiстемесiн жасаушы

Ґскелеѕ ўрпаєтыѕ моральдыќ бейнесiн єалыптастырудыѕ мемелекет белгiлеген баєдарламада еѕбекке тјрбиелеу, еѕбекке ќатынасты тјрбиелеу А.С. Макаренконыѕ педагогикалыќ жїйесiндегi басты проблемалардыѕ бiрi болќандыєына, оныѕ “Ўстаздыќ дастан” атты шыєарма сындаєы келедi пiкiрлер мен жїйелi педагогикалыќ тўжырымдар толыќ куј боларына ешбiр єѕмјн жоќ. Мiне, осы тўрєыдан оныѕ жас ўрпаєты јнiмдi еѕбекке араластыра отырып баулына тјн озат тјжiрбенi оєып ўйрену жјне мўєалiмдерменен мектеп практикасында пайдалану ґзiнiѕ жаѕа мектеп реформасы жаєдайында зор мјнге ие бола бастайды. Бўл мјѕгi жасайтын мўрада еѕбекке тјрбиелеу, јскелен ўрпаєтыѕ еѕбегiн ўйымдастыру тјрбиенiѕ ґмiрiлiк негiзi ретiнде єаралады. А.С. Макаренко балалардыѕ тјрбиесi туралы тоєтала келiп, ой еѕбегi мен дене еѕбегiнiѕ арасында тѕбiрлi, принципиалды айырмашылыќтар жоќ, јйткенi ќандай да болсын еѕбек жўмыс арыныѕ ойсыз, ґзiнiн - ґзi келетiн еѕбегi емес, еѕ алдымен, аќылєа ќонымды творчестволыќ еѕбек болуєа тиiс екендiгiн атап кґрсетедi. Адам ќандай жўмысты атєармасын, оныѕ нјтижелiгiне барлыќ жiгермен зердесiн салуы керек, тек мўндай еѕбекке деген ќатынас ќана адамныѕ наєыз iс - јрекетке деген, ґмiрге деген творчестволыќ сипатыѕ бере алады дедi.

А.С. Макаренко баланыѕ мектептегi кезеѕiне еѕбек ќызметiне єашан, неше жастан, єалай даярлау керектiгi туралы тїрлi кґзєарастарєа ѕзiлдi - кесiлдi жауап берген ўстаз –педагог - єалым.

Ол жас ўрпаєты єалыптастыруда тек бiр ќана еѕбектi бес аспап ќўрал деп єарау ќате дей келiп, “… еѕбек ету арєылы бiлiм алу, саяси кґзєарасын єалыптастыру, ќатаѕ жїрiп отырќанда, ол єўдiреттi тјрбие ќўралына айналады” дейдi.

А.С. Макаренко ґз шјкiрттерiмен јѕгiмесiнде, еѕбек - материалдыќ жјне рухани єазынаны молайтушы, сондыќтанда ол адамгершiлiк принципiне айналќан, деп екертiп отырды. Оќушыларєа еѕбек тјрбиесiн берудiѕ жаќсы тјжiрбиелерi єалыптасќан жаєдайєа айналу їшiн, мектептерде, оќу орындарында семьяда, јндiрiстiк ўжымєа кїш жiгер мен ынта бiрлесе отырып ќоєамдыќ єажеттiлiкке айналуы шарт деп ескертедi.

ґзiнiѕ педагогикалыќ жїйесiнде, еѕбек тјрбиесiне тјрбиенiѕ бiр буыны ретiнде, жаѕа ќоєам єалыптастыруда айрыєша роль атєарады деп есептеп, оєытуды ўйымдастыру, жет - кiншектердi ґмiрге еѕбек ќызметiне даярлап, олардыѕ ќоєамдыќ белсендiлiгi мен инициативасын дамытуєа барынша ыќпал жасап отыру єажет дей келiп, бўл салада мектеп пен семьяныѕ єарым - ќатынасын барынша ныєайтып, баланы сенiмдiлiк, жоєары патриотизммен интренационализм сезiмi рухында тјрбиелеуде бiрiгiп кїш жўмсаќанда ќана педагогикалыќ жўмыс ґз нјтижесiн бередi. Сабає барысында, оєыту процесiнде кластан мектептен тыс жўмыстарында ересектердiѕ еѕбек дјстїрiн тѕсiндiрiп отыру керек дейдi.

А.С. Макаренко - тјрбиелеушiлердiѕ јнiмдi еѕбек арєылы бiр - бiрiмен тыќыз байланыста болуы, жас јспiрiмдерге тјн адамгершiлiк ќасиетiнiѕ єайнар кґзi, даму мен кемелдену жолы болып танылды, ол оќушылар атєаратын жўмыстын ўжымдыќ формаларына ерекше назар аудара келiп, бiрлесе отырып атєаралќан еѕбек ќана адамныѕ рухани јсуiне жеткiзедi дейдi. Мўндай кезiѕде - деп жалєастырды ґз ойын, балалардыѕ еѕбекке деген шынайы ќатынасы наќты тјрбиеленуге де, олардыѕ барлыќ ыєласы жолдастыќ пен шынайы кјмекке негiзделген ортає еѕбегiн ажырамас бјлiгi екендiгiне кґздерiн жеткiзедi. Тек ќоєамдыќ пайдалы еѕбек ќана олардаєы єабiлетпен жеке талаптарды толыќ жан - жаќты дамытады деп сендi.

А.С. Макаренко мен В.А.Сухомлинскийдіѕ кґп жылдыќ практикалыќ жўмыстары оќушылардыѕ еѕбегін коммунистік тјрбиеніѕ негізгі факторына айналдырды.

Еѕбек јрекетінде оќушыларды тјрбиелеу нјтижесініѕ жемісті болуы, негізінен оныѕ педагогикалыќ тўрєыдан дўрыс ўйымдастырылуына байланысты.

Мекгептегі еѕбек тјрбиесініѕ негізгі жїйесіне еѕбекке окыту мен оќушылардыѕ ќоєамдыќ пайдалы еѕбек јрекеті жатады.

Оќушыларды еѕбек процесіне ќажетті жалпы политехникалыќ жјне арнайы білімдермен біліктілік пен даєды мјселелерімен ќаруландыру еѕбекке оќытудыѕ негізгі педагогикалыќ міндеттерініѕ бірі болып саналады.

Еѕбекке оќыту арнайы ўйымдастырылєан педагогикалыќ процесс ретінде оќшыларда еѕбек біліктілігі жјне даєдысын тјрбиелеуге, еѕбек јрекетініѕ практикалыќ тјсілдерін меѕгеруге баєытталєан.

А.С. Макаренко мектеп пен отбасы біріккен жўмысын ўйымдастыру мјселесіне, ґз еѕбектерінде баса назар аударєан. Сґйтіп отбасы тјрбиесін жетілдіруге ќосќан їлесі мол, оныѕ осы мјселе жґніндегі « Ата –аналар кітабі» жјне «Балаларды тјрбиелеу туралы лекциялар» балаларды семияда тјрбиелеу жґніндегі ґте маѕызды єылыми жјне кґркем јдебиеттер болып есептелінеді. бўл еѕбектер ата-аналар арасында жїргізілетін їгіт жўмысынан бастап, оны ґрістетуге жјне бїкіл тјрбие жўмысынын ќўлаш жаюында ерекше роль атќарады. «Семья-ґте їлкен аса жауапты жўмыс, бўл жўмысты ата-аналар басќарады, бўл їшін ќоєам алдында, ґз баќыты жјне балалар алдында жауап береді», - деді Макаренко./12/135б/

Макаренконыѕ пікірінше, семья тјрбиесіне керекті басты жаєдайлар: семьядаєы еѕбектін дўрыс ўйымдастырылуы, дўрыс режим, атаналармен ересек семья мїшелерініѕ беделініѕ болуы.

Тјрбиеніѕ ќай тїрі болмасын ондаєы аса маѕызды мјселелердіѕ бірі - тјрбиеніѕ алдына ќойылатын маќсат перспективаларды таѕдау. Осыєан орай А.С.Макаренко теориялыќ мўрасына сїйене отырып. Балалардыѕ дарындылыєын дамытудаєы мектеп пен отбасы біріккен жўмысында оныѕ, жаќын жјне орта, ќашыќ перспективаларын шыєармашылыќ пен пайдаланєан жґн.

Ќашыќ перспектива - бўл жеке адамныѕ бір істі ўзаќ мерзімде орындауєа талаптану маќсаты. Оєан келешек мамандыќты таѕдау, білім алу не болмаса белгілі бір істіѕ шебері - дарыны болуєа талаптану т.б. жатуы мїмкін. Ал бўєан дейінгі перспективалар ќойылєан маќсатты жїзеге асырудыѕ кезекті бґлімдерініѕ ќызметін атќарады. Мўндаєы мектеп пен отбасыныѕ атќаратын рґлі, наќтылы тапсырмалар ќоя отырып баланы сол маќсатќа жетуіндегі іс-јрекетін бір жїйеге ќою, осылай жаќын маќсаттарды жїзеге асыру арќылы, тјрбиедегі ортаќ маќсатќа ќол жеткіземіз./28/48б/

Кеѕес педагогтарынан В.А. Сухомлинскийдіѕ іс-тјжірибелері мен идеясын да бїгінгі мектеп жўмысында ќолдану ґте тиімді. Ол 1-сыныпќа дейінгі балаларды жинап, оларды мектепке дайындау маќсатында сыныпта отырып сабаќ ґтпейтін,табиєат аясында білім алатын "Ќуаныш мектебін" ашады. 1-ші жылды оќушыларды зерттеу жылы деп санап, јр баланыѕ ерекшелігіне кґѕіл бґліп, мінез-ќўлќы мен ќызыєушылыєын аныќтайды. Сонымен ќатар ол: оќушылардыѕ ата-аналары кімдер, олар ќандай жандар, баланыѕ їйде жаєдайы бар ма, соны да білу тјрбиеде ґте маѕызды - деп санады.Осылайша Сухомлинский тјрбиені отбасы жаєдайын зерттеуден бастады. Ол баланыѕ сабаќ їлгерімініѕ жаќсаруымен ќоса, денсаулыєыныѕ мыќты болуына, ой-ґрісініѕ кеѕеюіне кґѕіл бґлді. Жыл соѕында ќандай оѕ ґзгерістер болды деп ой тїйіндеді. Балалардыѕ жан - жаќты тјрбие алып, дамуына ерекше назар аударды. Оќушылардыѕ сґйлеу шешендігін дамытуєа, табиєат сўлулыєын байќап јсерленуге, айналадаєы ќўбылыстар сырын тїсініп, ой топшылай білуге, ґзгелермен сыпайы ќарым-ќатынас жасай білуге т.б. ќабілетін оятуєа мїмкіндіктер жасады. В.А. Сухомлинский балалардыѕ 3 - 4 сыныптарда бірќалыпты, тјртіпті болып келіп, 4 сыныптан кейін біртіндеп ґзгере бастайтынын тїсіндірді. Ересектік кезеѕ баланы тјрбиелеудіѕ еѕ ќиын кезеѕ екендігін айта келіп, ата - аналарды олармен сырластыќта, ґзара тїсіністік ќарым -ќатынасты ныєайта отырып, оларєа балалар дамуына ќатысты психологиялыќ, педагогикалыќ ґзгерістер сырын тїсіндіріп, хабарлап отыруды ўсынады./2/45б/

Мектеп пен отбасыныѕ бірікен жўмысы негізінде ата-аналардыѕ педагогикалыќ білімін кґтеру мјселелері кґптеген єалым - педагогтар (Г.К.Байдельдинова, И.В. Гребенников, Б. Мўќанов, М.С. Сангинова, Р.М. Капралова, Ж.Ќоянбаев т.б.) тарапынан зерттеліп, ќарастырылып жїр. Отбасы тјрбиесі мјселелері бойынша ата-аналардыѕ білім мен ќабілеттіліктері јр-тїрлі болып кездеседі. Жоєарыдаєы єалым - педагогтар олардыѕ сауатын кґтеруде мектеп басшылыєын негізге алса, А.Е.Мосин: «Бїгінде ата-аналар ґте сауатты. Сондыќтан олардыѕ отбасы тјрбиесіндегі білімі мен тјжірибесін сабаќтан, сыныптан тыс тјрбиелік іс-шараларды басќаруєа тарту арќылы пайдалану керек», деген идеяны ўсынады.Мектеп пен отбасыныѕ ынтымаќтастыєы тўраќтылыєын ўйымдастырып, баєыт беруші сынып жетекшісі болєандыќтан, еѕ алдымен оныѕ ґзі отбасы тјрбиесі мјселелері саласынан жан-жаќты білімді болуы тиіс деп мекте пен отбасы біріккен жўмысында сынып жетекшініѕ рґлі басым деген пікір келтіреді.

Јрбір адам бала кезден ґмірде їлкен жетістікке жетуді армандайды. Адамда ерте кезден бастап Жеке белгілі бір іс-јрекетке ќабілеттілік байќалады (сурет салады, билейді, ґлеѕ айтады, белгілі бір музыкалыќ ќўралда ойнайды, мїсін салады). Біраќ, бўл ќабілеттілікті ќалыптастырып, жїйелі дамытып отырмаса, ол ќасиет жас ґскен сайын бірте-бірте жойыла бастайды, жас жеткіншектіѕ болашаќ кјсіби ґміріне баєыт-баєдар бере алмайды./24/41б/

Ќазіргі јлеуметтік-экономикалыќ жаєдайда кјсіби жетістікке жалпы жјне арнайы ќабілеттілік, білімділік, шыєармашылыќ арќылы єана жетуге болады. 'Сондыќтан ата-аналардыѕ, мўєалімдердіѕ алдында жаѕа міндет: балалардыѕ дарындылыєын дамыту, соныѕ негізінде олардыѕ болашаєына баєыт беру тўр. Осы аталєан мјселеніѕ ґзектілігі соншалыќ,баланыѕ дарындылыєын дер кезінде аныќтап, оны ќолдап отыру дјлелдеуді кажет етпейді. Бїгінгі таѕда дарынды балалар мјселесін зерттеуге ќатысты философиялыќ,психологиялыќ, педагогикалыќ, јдістемелік јдебиеттер жинаќталєан. Бўл мјселеніѕ тїп тамыры єасырлар тереѕінде жатќаны да белгілі. Адамныѕ психикалыќ ерекшеліктері жґніндегі идеялар, оныѕ ішінде ќабілеттілік туралы ойлар сонау ертедегі грек философтарыныѕ еѕбектерінде, ќайта ґрлеу дјуірі єалымдарыныѕ жјне алдыѕєы ќатарлы јр елдіѕ озыќ ойлы педагогтарыныѕ еѕбектерінде кездеседі./35/56б/

Талантылыќ пен данышпандыќ туралы ќўнды пікірлер ерте грек философтарыныѕ еѕбектерінде кґптеп кездеседі. Біраќ, адам психикасы танымдыќ ќўбылыстыѕ ішіндегі танып білуге, ўєынуєа ґте ќиын мјселелердіѕ бірі болєандыќтан, жекелеген адамдардыѕ табиєи ерекшелігі мен оларда ерекше табиєи ќабілеттіліктіѕ болуы ќўдіреті кїшті ќўдайдыѕ жарылќаєаны деп есептеп Платонныѕ пікірінше, аќын туындылары ґзініѕ ґнерлілігі мен білімінен емес ќўдайдыѕ кўдіретінен, оныѕ белгілеуінен.

Ерте кезде, XIV єасырда ќабілеттілік, дарыѕдылыќ тек ґнер адамдарында байќалады деп есептеген. Їкімет ќызметкерлеріне, јскери адамдарєа,ќатысты дарындылыќ ќабілетін жат санаєан. Дегенмен, бўл ойды жоќќа шыєаруєа јрекет жасаєандар да болды. Аристотель кґркемґнер туындыларыныѕ интелектуалдыќ іс-јрекетпен байланысты екендігн айтады./42/25б/

Ерте грек философтары дарындылыќты ќўдайдыѕ ќўдіретінен дей келе,оны дамытуда білім мен тјрбие берудіѕ маѕызын жоќќа шыєармайды.

Ќайта орлеу дјуірінде дарындылыќ табиєатын танып білу мјселесімен Испандыќ дјрігер Хуан Уарте айналысты. Ол Испан империясыныѕ ќайта ґрлеуініѕ болашаєы мемлекеттік ќызметке аса дарынды азаматтарды тарту деп есептеді. Оныѕ зерттеулерініѕ негізгі маќсаты адамдардыѕ жеке басыѕдаєы дарындылыќты аныќтай отырып, болашаќта кјсіби маман таѕдауда ескеру "болып табылады.Бўл зерттеулер саралау (дифференциалды) психологияныѕ негізін ќалады деуге болады./55/26б/

X. Уартеніѕ пікірінше, талант адам табиєатына байланысты, дегенмен, адамныѕ дамуына тјрбие мен еѕбек ќажет. Ол таланттылыќ мјселесімен айналысатын мемлекеттік жїйе ќуру жґнінде пікір ќозєаєан жјне жас жеткіншектердіѕ ќабілеттіліктерін дамыту їшін арнайы жўмыс жїргізу керектігі, сондай-аќ бўндай жўмысты аќылы мен білімі ґте жоєары ўлы адамдар жїргізу керек деп есептейді.

Ќабілеттілік пен дарындылыќ мјселесі — Орта Азия мен Ќазаќстан ойшылдарын да толєандырєан мјселе. Араб сґз бостандыєыныѕ негізін ќалаушылар (Јл-Хорезми, Фердауси, Јл-Фараби, Ибн Сина, Беруни жјне т.б философия, логика, химия, астрономия, география, медицина, психология: єылымдарымен бірге жас жеткіншектерді тјрбиелеу мјселелеріне кґп еѕбектер арнаєан. Мысалы, Јл-Фараби "Баќытќа жету трактаты" еѕбегінде этикалыќ мјселелермен ќатар адам ќабілеттілігініѕ, білім беруде тїрлі озыќ јдіс тјсілдерді колдану жолдарына кґѕіл бґледі./18/45б/

Єылымдаєы педагогика мен психологияныѕ дифференциациясы негізінде адам психикасы мен ќабілеттілігі жґніндегі єылыми зерттеулер жїргізіле бастады. Ќабілеттілік ілімі жґніндегі алєашќы зерттеулер аєылшын психологы Френсис Гальтон (XIX є.) есімімен байланысты. Ол адамдардыѕ жеке дара ерекшелігі мјселесін зерттеген. Ол ґзініѕ "Таланттыѕ тўќымќуалаушылыќ оныѕ заѕдылыєы мен шыєу тегі" еѕбегінде ќабілеттіліктіѕ шыєу тегін јдіснамалыќ тўрєыдан негіздеп, келесі заѕдылыќтарды белгіледі:

  1. ґте жоєары ќабілеттілігі болмаса, ешбір адам ќоєамда жоєары дјрежеге, атаќќа, даѕќќа ие бола алмайды;

  2. ґте жоєары ќабілеттілігі бар адамдардыѕ тек аз бґлігі єана ќоєамда жоєары дјрежеге, атаќќа, даѕќќа ие бола алмайды.

Ф.Гальтон кґптеген ўлы да ќабілетті адамдардыѕ ґмірін баќылай кез келген деѕгейдегі ќабілеттілікте тўќымќуалаушылыќ негізгі шарт деген ќортындыєа келеді.

Ф.Гальтоннан кейін неміс педагогі жјне психологі Э.Мейман (XIX -) є.є.) дарындылыќ мјселесін зерггеуді теориялыќ тўрєыда жалєастырып, соныѕ негізінде "дарындылыќ белгілерініѕ типтерін" белгіледі. Сонымен ќатар туа біткен дарындылыќ пен кейіннен игерілген дарындылыќты бірлікте ќарауєа тырысты. Э.Мейман дарындылыќтыѕ педагогикалыќ аспектілерін: оќу - тјрбиеніѕ дарындылыќтыѕ дамуына јсерін, дарындылыќ, ќабілеттілік, жетістікке жетушілік арасалмаєын ќарастырды./25/62б/

XX єасырдыѕ бірінші жартысында неміс психологі В.Штерн адамныѕ жеке басы ерекшелігін зерттеп (дифференциальная), жеке бас психологиясыныѕ негізін ќалады. Ол (интеллект) талантты баєалау јдістерін ќарастырып оќушылардыѕ аќыл - ой ќабілетін аныќтауєа арналєан "ќабілетті коэффициентін" кґрсетті. В.Штерн аќыл - ой ќабілеттілігініѕ келесі аныќтамасын ўсынды: "Аќыл-ой ќабілеттілігі — ґз ойын саналы тїрде жаѕа талаптарєа ќарай баєыттайтын, жаѕа міндеттер мен ґмір жаєдайына бейімдейтін жалпы аќыл-ой ќабілеттілігі". Штернніѕ пікірінше, дарынды деп жаѕа талаптарєа јр тїрлі салада, јр салада, тїрлі жаєдайларєа тез бейімделе алатын адамды айтуєа болады.

XIX єасырда ќазаќ халыќ аєартушылары да халыќты сауаттандыру, жеке тўлєаныѕ ќабілетін дамыту мјселелерін кґтере бастады. Аєартушы Ы.Алтынсарин «Табиєи аќыл кґзін ќоршаєанда єана ќўшаєына ала алса, оны дамытып ґзі кґрмегенді де танып білуге мїмкіндік жасайтын тек ќана ґркениетке жетелейтін озыќ (светское ) білім» дейді.

Ујлиханов Шоќан шыєармаларында жеке тўлєа тјрбиесіндегі білім тјрбиеніѕ шешуші рґлі кґрсетілген. Оныѕ жалпы ќазаќ халќыныѕ аќыл-ой ќабілеттілігі жґніндегі пікірі мынадай: "Ќырєыз-ќайсаќтар табиєатынан аќыл-ой жїйріктігімен, таѕќаларлыќ кґѕілшектігімен ерекшеленеді". Ш.Уалиханов тјрбиеге їлкен маѕыз бере отырып, адам ќабілетініѕ дамуына табиєи бейімділігініѕ мјні зор екендігін алєа тартады.

Ќўнанбаев Абай адамды ќоршаєан орта — табиєаттыѕ бір бґлігі дей келе табиєаттыѕ адам баласына берген керемет сыйы — туылєаннан бастап тїсінуге деген ўмтылысы деп есептейді. Біраќ, бала ґсе келе осы ќасиетті біртіндеп жоєалта береді. Аќын адамныѕ ойы мен санасы еѕбек іс-јрекетті кезінде ќалыптасады деп тўжырымдайды; "Кей ќасиет туа бітеді, ал кейбірі еѕбек арќылы ќалып тасады".

“Азамат - дейдi - А.С. Макаренко, тек еѕбекшiлер ќана бола алады, бўл –олардыѕ ар - ожданы, єуанышы мен адамгершiлiк ќасиетi”. Ал оныѕ еѕбекке деген ќамќорлыєы тек ґмiр сїру їшiн, азыє iздеу емес, ол оныѕ этикасы, оныѕ философиясы еѕбекшiлер ынтымаєы туралы ой, баєыты, болашає жолындаєы ынтасы сондыќтан да болашає азамат тјрбиелеу їшiн оларды жас кезiнен бастає еѕбекке ќамќоршы болуєа жаттыќтыруымыз керек. Бўдан шыєатын єорытынды пiкiр еѕбек - тек кїн - мјрiс ќўралы ќана емес, сонымен бiрге аса маѕызды ґмiрлiк єажеттiлiк ретiнде барќан сайын кјбiрек кґрiнiс берiп, отыратын да жастар бойындаєы кґзєарасты калыптастыру ќўралы да. Сондыќтан да ол ґзiнiѕ педагогикалыќ системасына негiз етiп, еѕбектiѕ мазмўндаєы, сипаты мен ўйымдастыруындаєы сапасы жјнiнен жаѕа јлеуметтiк экономикалыќ жјне техникалыќ элементтердiѕ бїкiл жиынтыќын кїшейту жеке адамныѕ жанжаќты дамуына игi јсер етiп, еѕбек ќызметi їшiн, ўжымыныѕ јндiрiстiк iстерiн басќаруєа еѕбекшiлердiѕ барќан сайын белсене ќатысуы їшiн неќўрлым єолайлы жаєдайлар жасайтыны туралы зор кґрегендiлiкпен айтты.

А.С. Макаренконыѕ педагогикалыќ, оныѕ iшiнде еѕбек арєылы тјрбиелеу жїйесiне, єызыєушылар, онан “сiздiѕ балаларыѕыздыѕ шаруашылыќ жўмыстарына кґп ќатысќаны, бўл тјрбие процесiн ўйымдастыруєа кедергi келтiрмей ме?” деген сўраєына А.С. Макаренко “мектептiѕ iрге тасы ретiнде, еѕбек - жўмыс iстеу емес, еѕбек - адам їшiн ќамќорлыќєа айналуы керек” деп жауап бередi. Єўлама єалым педагогтыѕ бўл пiкiрiнiѕ єазiргi мектеп реформасыныѕ негiзгi маќсатына айналќаным ґмiр дјлелдеп отыр.

А.С. Макаренко ґз шјкiртерi мен ўйымдастыратын ќоєамдыќ пайдалы еѕбектiѕ ќоєамдыќ јлеуметтiк мјнiне, ќоєам еѕбеккерлерiне берiлетiн тјрбие тўрєысынан єарауы да бiр сјт есiнен шыєарќан емес. Ол еѕбекке деген ќамќорлыќ тек тјрбиешiлер мiндетi ќана емес, ол тјрбиешiлердiѕ де маќсаты мен мјндi болуы керек. Себебi, оќушылардыѕ еѕбек етуге мiндеттiлiгi, олардаєы еѕбекке деген ынтамен ґз еѕбегiнiѕ нјтижесiн бiлуге деген ќамќорлыєы да пайда етедi дейдi. Мўнда еѕбек мўраты жас јспiрiмдердi еѕбек процесiне деген келелi ой мен ынтада кґзi дейдi.

Ўлы педагогтыѕ бўл пiкiрiне єосыла отырып Н.К. Крупская “балалар егер ґзiне тапсырылќан iске белгiлi бiр ыєлас кґрсететiн болса, онда еѕбекке саналы ќатынасты тјрбиелеу кiшкентай жаста да неќўрлым жемiстi болды” деп кґрсеттi.

А.С. Макаренко еѕбек процесiне ќатысушы балалардыѕ тек жўмыс iстеуге ќана машыєтанып єоймай сол сияєты олардыѕ јндiрiстiѕ єиыншылыєын, оныѕ наќты жоспарын, олардыѕ орындалуына себепшiлер кiмдер деген ой єалыптасуын да естен шыєарќан жоќ. Мўндай еѕбек процесiнiѕ мјнiнiѕ јндiрiстiк процеске деген ќатынастыѕ баладаєы ерте єалыптасуы баладаєы ќоєамдыќ пайдалы еѕбекке деген жаѕа ќатынас iспен ынтаны жјне талєампаздыќты пайда етедi. Нјтижеде бала бойындаєы бейiмдiлiк єабiлет сол сияєты мамандыќ туралы ой - јрiсте кеѕейе тѕседi. Ол єыз балалар мен ер балаларєа кјсiп тїрлерiне тјнi јртїрлi эмоция болатынын ескерте келiп, жас јспiрiмдердiѕ мїмкiншiлiктерiне ынтасын бiр ќана јлшеммен кесiп пiшуге болмайтынын їнемi ескертумен болќан зиялы ўстаз. Сондыќтан да мамандыќ таѕдау мен кјсiби шеберлiктiн єалыптасу мерзiмiнiѕ белгiлi јлшемi болатындыєын алдын ала ескертiп те отырды. Сонымен бiрге мамандыќ таѕдау єазiргi кезеѕдегi кїрделi мјселе себебi: “Іазiргi кезеѕдегi басты кемшiлiктер мен єиыншылыќтар шамадан тыс мїмкiншiлiктермен, ґте кґп јртїрлi жолдарда” деген болатын ґзiнiѕ “Мамандыќ таѕдау” атты маєаласында.

А.С. Макаренко жастардыѕ еѕбекке деген ынталылыєын тјрбиелеудi балалар мекемесiнiѕ шаруашылыєынан болiп алуды, ол мекемелердiѕ мѕдделерiнен тыс єалдырмауєа болмайтынын ескерттi. Ол: “материалдыќ мўєтаждыќтан тјрбие тыс болмауы керек - деп ескерте отырып, мекеменiѕ оќу тјрбие процесiнде жауапкер адам материалдыќ процестер туралы да мекеме алдында жауапкерлiгiн жауаптан тыс єалдырмау керек. Ол балалардыѕ ґзiн - ґзi басќару органыменен бiрлесе отырып материалдыќ жаќтан да єамтамасыз ету олар їшiн мјндi, тiптi педагогикалыќ єўбылыс екенiн ойластырќан жјн” деп тўжырымдайды. Оныѕ пiкiрiнше, тјрбие мекемелерiне тјн оќу тјрбие мен ќатар iшкi шаруашылыќ мјселелерiнде педагогикалыќ процеске јсер ететiн кїш екендiгiне барлыќ тјрбиеленушiлердiѕ ќатынасып отыруы “iшкi коллективтiк тјрбие кодексiн” єалыптастырады дейдi. Бўл – тјрбиеленушiлердегi ґз тјрбие мекемелерiне деген дўрыс кґзєарасты єалыптастырып, нјтижеде јрбiр тјрбиеленушi ґз тјрбие ортасыныѕ ќўралына ќана айланып єоймай оныѕ єорєаушысы, ќамќоршысы, патриот жјне наєыз єайрат керiне де айналады.

А.С. Макаренко еѕбекке баулу дегенiмiз –тек байлыќтын ќана емес сол сияєты эстетикалыќ тјрбие ќўралы болу керек дейдi. Мысалы, балалардыѕ еѕбек орындарыныѕ тазалыєы тек јнiмдiлiктiѕ ќана кґзi емес, сол сияєты жоєары сезiм мен жаќымды эмоцияны єалыптастырудыѕ да кґзi болмаќ дейдi. Себебi: јсемдiктi сўймей жинаќты, талєамды јнер мен єылымєа жаны єўмар жеке адамда єалыптаспає емес деген едi. Оныѕ атап кґресеткенiндей, бўл процестi жетiлдiрудiѕ маѕызды факторы мўєалiмнiѕ творчестволыќ потенциялын єалып тастыру болып табылды. Тек психологиялыќ ахуал жаќсы, ґзара талапкершiлiк жјне ќўрмет жаєдайында жўмыс iстейтiн коллективте ќана оны табысты жїзеге асыруєа болады. Мўндай коллективтiѕ басшылары ґз бойында тјрбиешi зерттеушi психолог, ўйымдастырушы, экономист, шаруашылыќ адамныѕ ќасиеттерiн ґз бойында жинаєтайды.

А.С. Макаренко еѕбек ўжымына тјн арнайы дјстїр болуын єалап, еѕбектерiн адамдарын бiр - бiрiне жаќындастырудаєы негiзгi дјнекер екендiгiн де педагогикалыќ процесiне байланыстырды. Антон Семенович басќарќан еѕбек ўжымыныѕ негiзгi дјстїрлерiнiѕ бiрi јр жылы тындырќан еѕбектiѕ єорытындысын шыєара отырып, єол жеткен табысєа негiзгi себепкерлер мен еѕбек озаттарын атап јту мен алдаєы еѕбек жылына арналќан жаѕа жоспар беллгiлеу жјне жаѕа нысаналардан шыєудыѕ наќты жолдарын кґрсету дјстїрi болќан.

  1   2   3

Похожие:

Диплом 54 бет жоспары iconКіріспе бет і-тарау білім берудің ақпараттандырудың теориялық негіздері
Кіріспе бет
Диплом 54 бет жоспары iconС. Ж. Асфендияров атындаєы Ќмму. Алматы : "Єылым" єылыми баспа орталыєы, 2002. 40 бет
Опиынды нашаќорлыќпен астасќан жедел жјне созылмалы гепатиттеріндегі шеткері ќан мен миеллограммалыќ кґрсеткіштердіѕ баєасы : мед....
Диплом 54 бет жоспары icon1 Дамыта оқыту белсенділікті арттырады 22 бет ІІ тарау Деңгейлік саралап оқыту 29 бет
Л. С. Высоцкийдің идеяларына негізделген В. В. Давыдов пен Д. В. Эльконин және Л. В. Занковтың дамыта оқыту жүйелері. Л. С. Выготскийдің...
Диплом 54 бет жоспары iconДиплом жұмысы кіріспе, екі бөлім, төрт параграф, қорытынды және әдебиеттер тізімінен тұрады. Кіріспеде диплом жұмысы тақырыбының актуалдылығы дәлелденіп, зерттеу мақсаты мен міндеттері, қолданылған ғылыми зерттеу әдістемелері анықталған
«Оқушылар жеке басы мінез-құлық үйлеспеушілігінің психологиялық проблемалары» тақырыбында орындалған диплом жұмысына
Диплом 54 бет жоспары iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
Диплом жобасында зерттелетін мәселелердің тізімі немесе диплом жұмысының қысқаша мазмұны
Диплом 54 бет жоспары iconДиплом жұмысына рецензия
...
Диплом 54 бет жоспары iconДиплом по окончании: французский диплом доктора наук
Университет Лотарингии, через Центр Гео-энергетики, проводит в этом году отбор кандидатов от Казахстана на Ph. D по следующим
Диплом 54 бет жоспары iconДиплом жұмысына пікір
«Бастауыш сынып оқушыларының таным процесстерін дамыту жолдары» тақырыбында орындаған диплом жұмысына
Диплом 54 бет жоспары iconДиплом жұмысына п I к I р
«Мұғалімнің этникалық өзіндік санасы және оның оқушылар психологиясына әсері» тақырыбында дайындалған диплом жұмысына
Диплом 54 бет жоспары iconДиплом жұмысына п I к I р
«Мектеп жасына дейінгі балалар агрессиясы және оны психологиялық түзету-дамыту жолдары» тақырыбында дайындалған диплом жұмысына
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzbydocs.com 2000-2015
При копировании материала укажите ссылку.
обратиться к администрации
Документы